strona główna "Avorum respice mores" (Bacz na obyczaje przodków) - dewiza herbowa przysługująca jedynie hrabiom Ledóchowskim h. Szaława

Historia łosickiego folwarku Polinów

Maciej KobylińskiBartosz KobylińskiPolinów, czyli łosicki folwark Jego Królewskiej Mości był własnością króla. Wchodził przez wieki w skład starostwa łosickiego czyli dzierżawy królewskiej, która oddawana była w dożywotnie użytkowanie urzędnikom szczególnie zasłużonym służbie krajowi - starostom łosickim. Centrum administracyjnym całego starostwa oraz łosickiego folwarku Polinowa był łosicki dwór.

Dzikie puszcze i pierwsi osadnicy

Okolice Polinowa leżały pierwotnie w bezludnym pasie nieprzebytych puszcz i bagien. Należały do szerokiej strefy pogranicza, rozgraniczającego plemiona bałtyckie (Jaćwingowie i Litwini) i słowiańskie. Lasy te były terenami spornymi, o które zacięte walki toczyła Polska, Ruś i Litwa. Granice w ciągu wieków ulegały przesunięciu.

Knieje! do was ostatni przyjeżdżał na łowy
Ostatni król, co nosił kołpak Witoldowy,
Ostatni z Jagiellonów wojownik szczęśliwy
I ostatni na Litwie monarcha myśliwy.
(...)
Wokoło była ciemność; gałęzie u góry
Wisiały jak zielone, gęste, niskie chmury;
(...)
Na dole jak ruiny miast: tu wywrot dębu
Wysterka z ziemi na kształt ogromnego zrębu;
Na nim oparte, jak ścian i kolumn obłamy,
Tam gałęziste kłody, tu wpół zgniłe tramy,
Ogrodzone parkanem traw; w środek tarasu
Zajrzeć straszno, tam siedzą gospodarze lasu,
Dziki, niedźwiedzie, wilki; u wrót leżą kości
Na pół zgryzione jakichś nieostrożnych gości.
Adam Mickiewicz "Pan Tadeusz".

W wieku XII zaczęli napływać tu osadnicy - od południa i wschodu ciągnęli do puszcz podlaskich Rusini, a od zachodu Mazurzy. Niestety w roku 1241 do Europy Środkowej wkroczyli Mongołowie lub jak ich już wtedy w Polsce nazywano - Tatarzy. Znani byli z aktów bezprzykładnego w historii okrucieństwa, mordowali przeważnie całą ludność napadanych obszarów. Podczas straszliwego najazdu zburzyli m.in. największe w okolicy zamki w Brześciu i Mielniku. Oblegali także zamek w Drohiczynie, ale nie udało się im go zdobyć. Ten pierwszy najazd otworzył drogę do napadów dzikim nacjom z północy, m.in. Jaćwingom i Litwinom.

Podlaskie puszcze znajdujące się między żyznymi Rusią i Mazowszem stały się dla nich szlakiem wędrówek i bazą wypadową po łupy. Za nimi podążały tępiące ich oddziały wojsk krzyżackich. Spowodowało to całkowite wyludnienie okolic dzisiejszych Łosic. Kronikarze wspominają, że te już wcześniej zamieszkane ziemie pod koniec XIII w. "zaczęły przemieniać się w pustynie".

Pochody wojsk pozostawiły ślad w nazewnictwie niektórych miejsc, np. Tatarska Góra przy wschodniej granicy Polinowa, Krzyżackie Okopy (tak była nazywana Leśna Podlaska) czy nazwy okolicznych miejscowości związane z najazdami Jaćwingów (Mordy, Ostromęczyn, Cierpigóż). Można zatem stwierdzić, że nawet jeśli w tamtych czasach istniało już coś w miejscu dzisiejszych Łosic, zostało zniszczone, a ludzie zabici lub uprowadzeni w niewolę. Sytuacja zaczęła się uspokajać dopiero po wyparciu Jaćwingów z Podlasia przez Bolesława Wstydliwego i Leszka Czarnego. Zaczęli napływać pierwsi osadnicy. Około roku 1320, za panowania Wielkiego Księcia Giedymina, tereny te dostały się pod panowanie Litwy.

Przez wieki Łosice były terenem pogranicza, co do dzisiaj zresztą jest doskonale widoczne, m.in. w nazwach miejscowości czy nazwiskach, wskazujących na konotacje historyczne. Ten swoisty tygiel narodowości stanowili m.in. Polacy, Litwini, Rusini...

Dwór łosicki

Od XIV-XV w. dobra łosickie były majątkiem podległym namiestnikom wielkoksiążęcym z zamku mielnickiego. Jak podaje "Regestr popisu zamku JKM mielnickiego" z 1545 r. Łosice były wyodrębnione w osobną dzierżawę obejmującą Próchenki, Rutki, Olszankę, Korczówkę i Szydłówkę. Centrum administracyjnym dzierżawy był łosicki dwór.

Rejestr popisu zamku JKM mielnickiego, 1545 r., Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego, LVI, M 2 k.89-95

"Inwentarz starostwa Mielnickiego i Łosiczkiego" z 1551 r., wchodzący w skład "Archiwum Skarbu Koronnego" podaje, że łosicki dwór składał się z 3 domów. Główny budynek, specjalnie przygotowany na przyjmowanie monarchów (o czym za chwilę), był to...

"...Dom wielki, przy ziemi z drzewa budowany, gliną oblepiony. Izba przy sieni pięciu sążni, w niej okien siedem, błony szklane między drzewem, szyby wprawione... stoły dwa, zydle dwa... pośrodku izby lichtarz żelazny zawieszony, w nim dziewięć świec stawi się. Pomost w izbie ceglany, piec poliwany z kominem murowany. A przed tą izbą sień sześciu sążni, w niej okien trzy z błony szklanymi. Przeciwko tej izby druga izba czterech sążni, w niej okien cztery... stół jeden, ława, lichtarz poród izby zawieszony, w nim sześć świec stawi się. A z tej izby komora czterech sążni w niej okien pięć, ław pięć... Przy tem domie ganek niewielki, w nim dwa okna z błonami szklanymi... A na wierzchu tego domu, pod pobiciem, schowne na rzeczy spiżne...".
Obok dworu istniał cały kompleks budynków i pomieszczeń gospodarskich: piekarnia, kuchnia, browar, spichlerz, piwnica, łaźnia, dwie stajnie "z drzewa robione, w każdej po 100 koni stanie".
Dokument określa także obowiązki mieszczan pełnione dla majątku. Zobowiązani oni byli:
"Własnym kosztem zbudować stajnie dla koni królewskich w Łosicach, a w razie przyjazdu króla dawać straż i drwa do obozu i słomę pod konie".
"Na przyjazd króla naprawiać groble, drogi wokół miasta i na polach miejskich oraz groblę na górnym stawie Łosickim".

Dwór łosicki królewską stacją pocztową

Oprócz funkcji centrum administracyjnego okolicznych dóbr dwór łosicki pełnił inną ważną funkcję - królewskiej stacji pocztowej na Podlasiu. Można przypuszczać, że czasy jego założenia to koniec wieku XIV. Wtedy to stosunki Litwy i Polski bardzo się zacieśniły, czego kulminacją była unia w Krewie (1385 r.) i wstąpienie na tron polski Wielkiego Księcia Litewskiego Władysława Jagiełły w 1386 r. Konieczność ciągłego przemieszczania między dwoma krajami wymusiła potrzebę powstania stacji pocztowych, gdzie mogliby się zatrzymywać król ze swoim dworem czy inni dostojnicy państwowi. Stary trakt królewski między obiema stolicami: Krakowem i Wilnem prowadził przez Lublin, Łuków, następnie właśnie przez Łosice. Dalej przez jedyny most w okolicy na Bugu w Mielniku, później Milejczyce i Bielsk. W czasie podróży w te strony dostojnicy mieli w majątku zapewnioną tzw. "stancję": mogli tu odpocząć, zmienić konie itp.

Tutaj krzyżowały się drogi z Mazowsza i Małopolski do dwóch nadbużańskich grodów - stołecznego Drohiczyna i mniejszego - Mielnika (choć wg niektórych źródeł Szlak Jagielloński omijał Łosice od wschodu, kierując się z Mielnika bezpośrednio do Międzyrzeca Podlaskiego). Dlatego też powstała tutaj królewska stacja pocztowa. Tutaj odbywała się aprowizacja karawan kupieckich, zapewniano podróżnym noclegi i odpoczynek. Dokonywano naprawy uprzęży i wozów oraz wymiany zaprzęgów. To dogodne położenie, bliskość granicy z Litwą oraz opieka króla stwarzały warunki do rozwoju miasta i bogacenia się jego mieszkańców w XVI w.

Niektóre wizyty królów w łosickim dworze:

1501 r. - Podczas pobytu w łosickim dworze w czasie podróży z Mielnika do Krakowa, Wielki Książę Litewski - Aleksander Jagiellończyk napisał list datowany: "Loszyce 7 listopada 1501". Zawiadamia w nim swego brata o wyborze na króla Polski i zbliżającej się koronacji. Dokument ten niezbicie świadczy o istnieniu w tym czasie w Łosicach pocztowej stacji królewskiej.

1507 r. - W łosickim dworze przebywał Król Zygmunt Stary (wystawił dokument potwierdzający nabycie przez Stanisława Malinowskiego nieruchomości w Brańsku).

1511 r. - W dniach 9-11 października 1511 r. w łosickim majątku bawił Król Zygmunt I Stary. W czasie tego pobytu erygował w Łosicach pierwszy kościół katolicki pod wezwaniem swego patrona św. Zygmunta.

1515 r. Kolejna potwierdzona wizyta Zygmunta Starego ma miejsce 19 stycznia 1515 r.

1548 r. - We wrześniu 1548 r. do Łosic przybyła zdążająca z Wilna do Krakowa Barbara Radziwiłłówna - potajemnie poślubiona druga żona króla Zygmunta Augusta. Sejm domagał się unieważnienia tego małżeństwa. Towarzyszył jej wojewoda Trocki Janusz Holszański i książę Słucki. W imieniu króla w łosickim majątku przywitał Radziwiłłównę orszak dworski 200. jeźdźców dowodzonych przez Floriana Zebrzydowskiego. W tej asyście udała się do Łukowa, gdzie zgotowano jej uroczyste przyjęcie na ziemi polskiej.

1551 r. - Niestety już 3 lata później królowa Barbara zmarła na nieuleczalną chorobę. Zgodnie z ostatnią wolą królowej orszak pogrzebowy podążał z Krakowa do Wilna. 8 czerwca kondukt żałobny z jej zwłokami zjawił się W Łosicach. Za trumną podążał otępiały ze smutku król Zygmunt August, który w każdej mijanej miejscowości schodził z konia i szedł pieszo za zwłokami, nawet w największym błocie. Biły dzwony wszystkich kościołów, płonęły pochodnie, rozdawano jałmużnę. Rano ubrany w czerń monarcha ruszał dalej, aż do miasta Wilna, gdzie zaczęła się jego miłość.

  • "750 lat Ziemi łosickiej". Tomasz Dobrowolski; Urząd Miasta i Gminy Łosice, 2014.
  • "ziemia mielnicka województwa podlaskiego w XVI-VVII wieku" s. 148, Dorta Michaluk, Toruń 2002r.;

Powstanie łosickiego folwarku, późniejszego Polinowa

Już w 1496 r. "Inwentarz dworu mielnickiego" informuje o funkcjonowaniu majętności wielkich książąt litewskich o nazwie Łosiewo, którą należy kojarzyć z dzisiejszymi Łosicami. Folwark dostarczał 20 stogów żyta i trzymanych bydła rogatego sztuk 17, owiec 11, gęsi 10, kur 7, klaczy .

"Inwentarz dworu mielnickiego" Archiwum Główne Akt Dawnych, ML, sygn. 191B, s. 410

Wielka zmianę w gospodarowaniu i zarządzaniu królewszczyznami wprowadziła ustawa włóczna z 1557 r. Do tego czasu dwór starosty czy dzierżawcy stanowił jedynie centrum administracyjne włości. Praktycznie przy dworze nie prowadzono żadnej działalności produkcyjnej, a ziemie do niego przynależne były w znikomej wielkości. Przy dworze była jedynie czeladź i niezbędni urzędnicy. Dopiero ustawa włóczna wprowadziła funkcjonowanie folwarków przy hospodarskich dworach. Dokładnie też określono obowiązki pracy poddanych na starościńskim folwarku. Na podstawie królewskiego rozporządzenia z 1557 r. rozmierzone zostały grunty i zbudowano starościńskie folwarki.

Wówczas to powstał folwark JKM ,,Polinów”, „za stawem budowany". W folwarku znajdował się dom i obora, w której zapisano wówczas 5 krów,5 świń, 6 prosiaków, 7 kóz, 5 owiec pospolitych i 15 gęsi.

Ogólna wielkość królewskiego folwarku wymierzona została na 18 włók. „Wszystkie trzy pola, toże za każde lato po włók 6 gruntu". Granica powyższych pól wyznaczona została:

  • ,,z jednej strony od stawu wielkiego i rzeki Toczny,
  • z drugiej strony od granicy ziemian Biernackich,
  • z trzeciej od granicy tychże ziemian i od panów Patkowskich,
  • a z czwartej od włók młynarskich".
Do folwarku należały dwa młyny nad rzeczką Polinówką stojące, które jednak „w lecie i zimie nie zawżdy mielą za niedostatkiem wody".

Stwierdzono, że na ziemi folwarcznej wysiano: żyta - 190 beczek, pszenicy - 6 beczek, jęczmienia - 20, grochu - 3, owsa - 64 i gryki - beczek 16. Zebrano zaś: żyta - 1210 kóp, pszenicy - 90, jęczmienia - 180, owsa - 200, grochu - 10 i gryki - kóp 25.

W 1580 roku stwierdzono, że „suma wszystkich dochodów z włości łosickiej czyni kóp - 502 i groszy 21. [...] Suma sumarum wszystkich dochodów z miasta i włości łosickiej czyni kóp 636 i 21" (1). W porównaniu z dochodami sprzed ustawy włócznej stanowiły one znaczny przyrost. W 1551 roku bowiem łosicka włość przynosiła dochód zaledwie 146 kóp i 55 groszy litewskich i 5 pieniędzy (denarów).508

  • "750 lat Ziemi łosickiej". Tomasz Dobrowolski; Urząd Miasta i Gminy Łosice, 2014.
  • (1) Regestr poboru 1580 r.; Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego, Dz.LVI, sygn M-2, I

Polinów to dawny folwark, lecz dawny folwark to niekoniecznie Polinów...

Bartosz KobylińskiTomasz Demidowicz z Białej Podlaskiej w swym artykule Proces lokacji miasta Łosice na prawie magdeburskim w XVI w. (Szkice Podlaskie 7, s. 17-29 z 1999 r.) również przytacza dane z AGAD, ASK dział LVI sygn. M-2, I, k. 57-66, Inwentarz starostwa mielnickiego i łosickiego z 1551 r., które potwierdzają przynależność do włości łosickiej, obok miasta, m.in. dworu z folwarkiem i ogrodami:

Obok miasta istniał stary dwór królewski z folwarkiem i ogrodami, złożony z budynku głównego mieszkalno-administracyjnego, dwu spichlerzy, trzech budynków kuchennych, dwu stajni, jednego browaru, dwu łaźni, jednej piekarni, dwu obór, jednej stodoły, dwu studni i trzech młynów każdy o jednym kole.

A dalej pisze:

Miasto sąsiadowało gruntami z zabudowaniami królewskiego dworu łosickiego złożonego z budynku głównego mieszkalno-administracyjnego, kilku zabudowań gospodarczych z folwarkiem, dwoma młynami i stawem.

W tym miejscu należy się kilka słów wyjaśnienia: źródła historyczne często bowiem wspominają m.in. o dworze łosickim, folwarku, starostwie... Czasem też powyższe nazwy używane są zamiennie. Dopóki nie są jednak wspominane późniejsze, bardziej konkretne nazwy: Konarzewszczyzna i Skolimowszczyzna, używana (zamiennie z Polinowem) zarówno w tomie IV "Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" z 1883 r., jak i funkcjonująca w księdze hipotecznej naszego majątku) czy wreszcie sam Polinów, wzmiankowany po raz pierwszy na planie folwarku z 1871 r., często nie sposób jest jednoznacznie określić obszar, którego dotyczy wzmianka bądź opracowanie. Na pewno nie można jednoznacznie utożsamiać późniejszego folwarku Polinów bezpośrednio z łosickim dworem, bowiem ten powinien być kojarzony raczej z miastem. Wybitny znawca regionu, Tomasz Dobrowolski, wspomina na ten przykład podział miasta na stronę "pańską" i "dworską", gdzie granica przebiegała po rzece Tocznej (Tucznej). Przytacza także wzmianki świadczące o istnieniu w Łosicach dwóch dworów.

Od samego początku łosicki folwark był majątkiem niezbyt dużym (oczywiście jak na tamte czasy, bo dziś trudno byłoby znaleźć w okolicy gospodarstwo o podobnej wielkości) - obejmował bowiem około 18 włók (a więc ponad 323 ha) powierzchni. W tym miejscu należy jednak przestrzec przed jednoznacznym utożsamianiem ówczesnego, średniowiecznego folwarku z samym, chociażby jeszcze XIX-wiecznym, Polinowem. Jeśli plan z 1871 r. mówi już bowiem tylko o niespełna 50 ha zajmowanej przez niego powierzchni, a wtedy i tak Polinów stanowił całą wschodnią pierzeję miasta, można by przyjąć, że początkowo folwark równie dobrze mógł otaczać miasto ze wszystkich stron, tudzież ciągnął się w którąś stronę daleko w siną dal...

W roku 1560 Polinów stał się częścią starostwa łosickiego. Dokumenty mówią, że w skład starostwa weszły: łosicki dwór z folwarkiem, miasto Łosice i okoliczne wsie: Kornica, Rudka, Szpaki, Szydłówka, Próchenki, Łepki i Korczówka. Starostwo liczyło 256 włók ziemi (ok. 4500 ha), szacowany dochód wynosił 2278 zł. O sprawowanie pieczy nad starostwem ubiegało się wielu dygnitarzy królewskich.

Wspomniany Tomasz Dobrowolski w swej obszernej publikacji pokusił się nawet o prawdopodobną datę powstania, a w zasadzie wydzielenia folwarku ze starościńskich gruntów:

Zatem to właśnie z łosickim starostwem od połowy XVI w. należy nierozerwalnie wiązać losy łosickiego folwarku. I tak aż przez trzy stulecia, aż do połowy XIX wieku, kiedy to - jak pisze Władysław Wężyk - "Pan Józef (Ledóchowski) już (..) starostwa (...) nie posiadał."...

Właściciele łosickiego folwarku - starostowie łosiccy

Starostowie łosiccy bardzo rzadko przebywali w łosickim dworze i przeważnie nie pełnili bezpośredniego nadzoru nad folwarkami. Najczęściej oddawane były one w dzierżawę, która zobowiązywała dzierżawcę do troski o gospodarowanie nimi i poddanych.

1565-1576: Aleksander Hińcza - wojski mielnicki, łożniczy królewski, poseł województwa podlaskiego na sejm lubelski w 1569 r.

Dokument starostwa łosickiego podaje, że w 1565 r. łosicki folwark został wydzierżawiony na okres 3 lat Jaroszowi Koryckiemu z Koryckiej Woli - koniuszemu i staroście krzyszyńskiemu - na następujących warunkach:

"...Folwark otrzymał dzierżawca wraz z pełnym inwentarzem, przyczem tenute [czynsz dzierżawny dóbr królewskich] obowiązany był wnieść corocznie z góry, w zamian za co korzystał ze wszystkich "pożytków", jako też ze skuty hospodarskiej dla dostawy zboża do Gdańska...". W wypadku przejazdu króla, dzierżawca był zobowiązany zapewnić mu nocleg: "...na przyjazd króla zapewnia mu "stację", lecz rozchód potrąca z tenuty..."."...Nie miał też król przysyłać do Łosic swoich rewizorów ani używać poddanych do jakichkolwiek robót hospodarskich, wyjąwszy dostawy do portu hospodarskiego zboża, ani też przysyłać do Łosic koni swych na wypas...".

"...W razie gradobicia dzierżawca otrzymuje odpowiednie do strat ustępstwo oznaczone przez podskarbiego...względem poddanych obowiązuje się on postępować wg rewizorskiej ustawy..."

W razie śmierci dzierżawcy folwark przechodził automatycznie na jego spadkobierców jako dalsza dzierżawa. Okazało się, że wspomniany Hieronim Jarosz-Korycki potrafił być skrzętnym gospodarzem. Założył w dzierżawionych dobrach hodowlę koni wierzchowych i pociągowych, a oprócz szkuty przysługującej mu od króla, zakupił jeszcze dodatkowo 3 statki rzeczne na których wysyłał zboże do Gdańska.

Ważną datą był rok 1569, kiedy to nastąpiła unia Polski z Litwą (unia lubelska), a na mocy uchwały sejmu województwo podlaskie zostało wcielone na zawsze do Korony. Łosice wraz z folwarkiem znalazły się wówczas na ziemiach Rzeczpospolitej.

1577-1592: Marcin Leśniowolski - kasztelan podlaski, marszałek Trybunału w Piotrkowie, jeden z najwybitniejszych polityków w Rzeczypospolitej.

1592-1608: Anna z Oborskich Leśniowolska

1608-1623: Tomasz Gostomski - wojewoda mazowiecki i podlaski, starosta warszawski, warecki i ryczywolski.

1623-1629: Jan Dunin Modliszewski - kuchmistrz koronny.

1629-1649: Łukasz Opaliński - marszałek wielki koronny, marszałek nadworny koronny, wojewoda rawski. Skupił w swoim ręku około 15 starostw.

W roku 1639 dzierżawcą dóbr łosickich był Walerian Konarzewski. W rękach Konarzewskich łosicki folwark pozostał przez cały wiek XVII. Być może to, jak również wzrost dochodów z tej dzierżawy i jej znaczny rozwój stały się przyczyną nadania majątkowi nazwy Konarzewszczyzna. Rodzina ta miała dość pokaźny majątek nie tylko poza miastem, ale również i w samych Łosicach. Często też toczyli spory o place czy domy miejskie. Jakub Konarzewski wniósł w roku 1639 do sądu sprawę o dom przy ul. Brzeskiej. Konarzewscy znani byli ze swej szczodrości. Jednym z jej przykładów był testament Doroty Zembockiej, żony Jakuba Konarzewskiego, spisany dnia 4 sierpnia 1632 roku. Zapisała ona na Kościół Farny Łosicki "...szesnaście złotych monety liczby polskiej (...) od dwóchset złotych pieniędzy wiecznie wszakże na wyderkauf dała i darowała (...) dała tez pasek srebrny i parę łyżek także srebrnych na thurybularz do tegoż Kościoła Farnego...".

W 1631 r. wskazując na nędzę miasta wyjednał u króla III Wazy przywilej urządzania dodatkowego jarmarku na dzień Św. Idziego (1 września). Przywilej wyznaczał również środę jako dzień cotygodniowego targu w Łosicach.

1649-1650: Jan Piotr Opaliński - stolnik koronny, wojewoda kaliski.

W roku 1650 folwark przyniósł roczny dochód wysokości 354 złotych 15 groszy. Regestr wsi podlegających parafii Łosice sporządzony przez ks. Stanisława Remiszewskiego dnia 6 czerwca 1662 r. zawiera spis mieszkańców dworu. Prócz Jakuba Konarzewskiego, majątek zamieszkiwany był przez czeladź: panią Jadwigę Krzeckowską, dwie służki - Zofię i Katarzynę, Wawrzyńca Sobiszewskiego, parobka Krysko, pastucha Jędrzeja, Misko Litwina z żoną, Misko Masleya z żoną i córką, Kuryana z żoną. Dwór zamieszkiwali też komornicy: rus Jachim z żoną i dziećmi: Jakubem i Paraską.

1650-1672: Wojciech Emeryk Mleczko - .

Z przymrużeniem oka: w Łosicach prawdopodobnie gościli Jan Skrzetuski z rodziną oraz Onufry Zagłoba, bohaterowie Sienkiewiczowskiej trylogii, w drodze do Radziwiłła. W „Potopie”, rozdział 11, czytamy:
- Toteż wyruszymy jutro, i to do dnia - rzekł Jan.
- Ty, Stanisławie, musisz być fatigatus wielce po drodze, ale do jutra wywczasujesz się, jak będziesz mógł. Ja dziś jeszcze konie wyślę z pewnymi ludźmi do Białej, do Łosic, do Drohiczyna i do Bielska, żeby wszędzie świeże były na przeprzążkę.

1672-1681: Emerencyanna ze Stadnickich

Zapisy z roku 1679 mówią o zakupie folwarku z ogrodem i pastewnikiem przez wójta łosickiego, Stanisława Świderskiego.

Rejestr pogłównego z 1674 roku wskazuje na istnienie dwóch dworów w Łosicach:

  1. dwór starosty łosickiego (własność królewska w dzierżawie), Emarcjanny Mleczkowej - wojewodziny podlaskiej, 27 poddanych (i 3 Żydów)
  2. dwór Konarzewskiego (własność szlachecka),16 poddanych

Rejestr pogłównego z 1674 r, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego, 1, 70

1681-1723: Atanazy Miączyński herbu Suchekomnaty - wojewoda wołyński, podskarbi nadworny koronny, łowczy wielki koronny, starosta łosicki, kamienopolski, łucki, krzepicki. Pozostawił po sobie wielki spadek 426 wiosek oraz 22 miast, dzięki temu majątkowi ród Miączyńskich znalazł się pośród najbardziej znanych rodów I Rzeczypospolitej.

herb Suchekomnaty

W tamtych czasach Łosice słynęły w okolicy z doskonałej hodowli koni, o które upominali się również królowie polscy. Konie z łosickiej stadniny brały udział w wielu wojnach, prowadzonych przez kolejnych polskich władców. W roku 1683 król Jan III Sobieski osobiście przyjechał do łosickiej stadniny w celu wyboru koni na wyprawę wiedeńską. Rozpoczął wtedy również werbunek wojska z okolicznych dóbr królewskich.

W 1696 r. Konarzewszczyznę dzierżawił Karol Siestrzewitowski z Puczyc, wojski mielnicki.

W 1703 r. dzierżawcą Konarzewszczyzny był Kopytnicki.

W połączeniu ze wzmiankowaną wcześniej Konarzewszczyzną, funkcjonowała również nazwa Skolimowszczczyzna. Wywodzi się ona prawdopodobnie od rodu Skolimowskich, który to w XVIII wieku zamieszkiwał Łosice i posiadał w obrębie miasta dość znaczny majątek.

W roku 1720 Piotr Kowalski oddał za 133 złp 10 gr dla dworu łosickiego trzecią część pola z przeznaczeniem na cegielnię. Dwór łosicki "...z tejże włóki miał płacić podatki, Kowalski zaś z dwóch pozostałych przy nim włok podatki do skarbony miasta płacił...".

1723-1762: Antoni Miączyński herbu Suchekomnaty - kasztelan, a później wojewoda podlaski, poseł oraz senator. Starostwo łosickie objął po ojcu.

W roku 1726 do starosty łosickiego Antoniego Miączyńskiego została wniesiona skarga na dwór łosicki. W trakcie stawiania nowego budynku na Konarzewszczyźnie "... Konradowi Kucykowiczowi zabrano 3 łokcie ziemi...". W roku 1728 został wprowadzony zakaz "...brania piwa i gorzałek i chodzenia do karczemki księżej i do karczemki Sędziego Mielnickiego i do Konarzewszczyzny...". Być może zakaz wynikał z nieprzestrzegania zasad związanych z nakazem stosowania określonych cen.

W roku 1730 urząd miejski Antoniego Miączyńskiego upomniał do dworu łosickiego o zaległy, niepłacony od trzech lat czynsz, który należał się urzędowi w wysokości 20 zł na rok. Potwierdzono odebranie 60 zł. Na rok 1763 miasto odebrało czynszu dworskiego 158 zł. Według rejestru wpływów do kasy Seminarium Janowskiego na rok 1740 z dworu łosickiego i arendy wpłynęło 352 zł. Ponadto dwór miał co roku na Wielkanoc oddawać dwa kamienie wosku.

1762-1778: Józef Miączyński herbu Suchekomnaty - rotmistrz chorągwi pancernej, generał brygady rwplucyjnej Francji,  ścięty gilotyną. W 1778 zrzekł się starostwa łosickiego na rzecz Tomasza Aleksandrowicza

Bywało też, że mieszczanie łosiccy zapożyczali się u dzierżawców Konarzewszczyzny, często też musieli zastawiać bądź oddawać swoje dobra na spłatę długów. Sytuacja taka miała miejsce m.in. w roku 1771, kiedy to Moszko i Dwerra z Meierowiczów Abramowiczowie "...na spłatę zaciągniętego długu w wysokości 1270 zł odsprzedali swoje domostwo na trzech placach stojące staroście łosickiego Józefowi Miączyńskiemu za 1200 zł. Jatkę zaś swoją stojącą w rynku za brakujące 72 złp sprzedali...".

1778-1794: Tomasz Aleksandrowiczherb Aleksandrowicz (Kruki) - pułkownik i szambelan królewski. herb Aleksandrowicz Hrabia

Wiek w rękach hrabiów Ledóchowskich herbu Szaława

herb SzaławaI tak oto pod koniec XVIII w. Polinów trafia w ręce sławnego i możnego rodu Ledóchowskich herbu Szaława. Uruski w swoim herbarzu pisze o nich:
"Hrabiowie i szlachta (...). Dawna i zasłużona, a od połowy XVII stolecia jedna z możniejszych rodzin wołyńskich, ma być gałęzią starej rodziny Halków, z których jeden z członków od swego dziedzictwa wsi Ledóchowa wziął nazwisko Ledóchowski. Podług familijnej tradycyi wieś Ledóchow miała być nadaną rodzinie Halków od Kazimierza Wielkiego.
Niesiecki zaś dodaje:
Iwan i Wacław z Ledóchowa Saławici wsławili się męztwem w wyprawach przeciwko Krzyżakom za Władysława Jagiełły".
W "Złotej Księdze Szlachty Polskiej" także znajdujemy taką oto wzmiankę:
"Jakkolwiek historya wymienia za Władysława Jagiełły Iwana i Wacława Halków z Ledóchowa, walecznych pod Grunwaldem rycerzy".

Majątek Polinów w wieku zaledwie 3 lat odziedziczył po zmarłym w wieku zaledwie 44 lat ojcu Marcinie hrabia Józef Walenty Ledóchowski - kapitan batalionu wojsk polskich, kawaler złotego krzyża Virtuti Militari - (*łac. cnocie wojskowej - (męstwu) dzielności żołnierskiej* - najwyższego polskiego odznaczenia wojskowego; nadawany był za wybitne zasługi bojowe). Józef urodził się 14 lutego 1788 r. (metryka u św. Andrzeja w Warszawie 1790 r.) w Bożejewie (koło Wizny, 13 km na wschód od Łomży) jako syn Marcina - starosty Ryckiego, później Bronowskiego, posła na sejm w 1788 r. oraz drugiej jego żony - Marianny z Rembielińskich, chorążyny Wizkiej. Był dziedzicem dóbr Konstantynów, m.in. Polinowa, pobliskiego Rudnika i Zakrza (niewielkiego majątku, który w 1824 r. sprzedał wraz z dworem pierwszemu biskupowi podlaskiemu - Feliksowi Łukaszowi Lewińskiemu). W roku 1825 Senat w Warszawie przyznał Józefowi Ledóchowskiemu tytuł hrabiowski. W czasie powstania listopadowego działał w strukturach cywilnych utworzonych przez rząd powstańczy: stanął na czele Komitetu Obywatelskiego w Łosicach, mającego zapewnić bezpieczeństwo w mieście i okolicznych wsiach. Wylegitymowany ze szlachectwa w Królestwie w 1837 r., w 1847 r. został sędzią pokoju powiatu łosickiego.

Józef Ledóchowski na początku XIX wieku żeni się z Honoratą Łączyńską herbu Nałęcz, powijając (wg Bonieckiego) syna Konstantego i kilka córek:

  • Konstanty Halka Ledóchowski - ur. ok. 1810 r., osiadł we Francji, zaślubiwszy baronową Marię de Menneval - córkę barona de Menneval - sekretarza przybocznego Cesarza Napoleona I; miał z nią dwóch synów: Napoleona i Eugeniusza. Był odbiorcą generalnym podatku Valenciennes we Francji.
    • Napoleon - zaślubił Szwajkowską, po czym rozwiódł się z nią. Inne źródła podają, że wyemigrował do USA, po zaślubinach Marii Szwejkowskiej ta opuściła go kilka dni po ślubie i włóczyła się po Litwie.
    • Eugeniusz - był kapitanem wojsk francuskich, zaślubił baronównę de Brimont z Normandii.
  • Piotr Ledóchowski, urodzony ok. 1810 r.
  • Katarzyna Ledóchowska, urodzona ok. 1810 r.
  • Włodzimierz Ledóchowski, urodzony 15 maja 1815 r., zmarł 15 października tegoż roku, w wieku zaledwie 5 miesięcy.
  • Marianna Ledóchowska - urodzona 24 kwietnia 1816 r. w Zakalinkach, pow. konstantynowski, dziedziczka Polinowa oraz Rudnika. Świadkiem przy akcie urodzenia był nikt inny, jak "Jaśnie Wielmożny Stanisław Alexandrowicz, zamieszkały w Konstantynowie, liczący lat trzydzieści ośm".
  • (...)

Jak podaje Władysław Wężyk w swojej Kronice[2], Józef Ledóchowski był częstym i lubianym gościem na Toporowskim dworze:
"Dwóch czy trzech jeszcze sąsiadów uczęszczających do Toporowa było następnych: pan Józef Ledóchowski, eks-oficer polski i kuzyn państwa Aleksandrowiczów, którego ojciec przed panem wojewodą Aleksandrowiczem wytrzymywał był z nadania starostwo łosickie. Pan Józef już ani starostwa, ani dziedzicznego swego majątku Zakrza nie posiadał. Był on żonaty, ale opuścił żonę i dzieci swoje, a sam bawił najprzód w małej zagrodzie pod Łosicami, która mu z całego dziedzictwa pozostała (mowa oczywiście o Polinowie - przyp. autora). Będąc jeszcze młodym i przystojnym mężczyzną, jeździł po domach, gdzie były szlachcianeczki na wydaniu, i do nich się zalecał, a jego tytuł hrabiego i pewna ogłada w świecie nabyta (gdyż w szkołach krótko bardzo przebywał) miłym go gościem wszędzie czyniły. Jego romanse z szlachciankami, z którymi się już prawie zaręczał, i jego wesołe dowcipy na różnych chrzcinach i sąsiedzkich odpustach były słynne w okolicy. Za życia pana Aleksandrowicza najwięcej się przy nim on wieszał, i przez kuzynkę swoją, panią Aleksandrowicz, był lubiony". (prawdopodobnie autor miał na myśli Stanisława hrabię Aleksandrowicza (1781-1826), syna Tomasza oraz jego żonę - hrabinę Apolonię z Ledóchowskich - późniejszą wdowę, którą Józef następnie poślubił - przyp. autora).

herb SzaławaPo opuszczeniu pierwszej żony i dzieci (rozwód w 1822 r. w Warszawie) i "szumnych latach", Józef żeni się powtórnie, tym razem z rok od siebie starszą, urodzoną 9 lutego 1787 r. w hrabiną Apolonią Aleksandrowicz z Ledóchowskich - wdową po Stanisławie hrabi Aleksandrowiczu (synu Tomasza - wojewody podlaskiego), będącą jego bardzo daleką krewną (wywodzącą się z linii Kosmy (Kuźmy) Kazimierza Ledóchowskiego, ur. ok. 1480 - ich gałęzie rozdzieliły już pod koniec XV w.), również herbu Szaława. Jej ojcem był Antoni Bartłomiej hr. Halka Ledóchowski (23.8.1755 - 11.11.1835) - starosta hajsyński, poseł województwa czernichowskiego na sejm czteroletni, kawaler orderu Świętego Stanisława, wyniesiony w roku 1800 do godności hrabiego S. R. J. z odmianą w herbie, w roku 1809 ozdobiony Wielkim Krzyżem Austriacko-Cesarskim Orderu Leopolda (gwiazdą Leopolda).

Tom IV "Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" wydany w 1883 r. (dopuszczony przez cenzurę w 1882 r.) podaje, iż podług wiadomości z 1842 r. folwark Polinów (zwany też "Dobrami Konarzewszczyzna i Skolimoszczyzna") był "(...) rozległy około mórg 90 (50,39 ha); w tem ziemi pszennej mórg 70 (39,19 ha = 77,78%), łąk dwukośnych mórg 10 (5,6 ha = 11,11%), pod ogrodem angielskim i owocowym mórg 10 (5,6 ha = 11,11%). Dom mieszkalny duży, piętrowy, (...). W folwarku tym znajduje się cegielnia".

Chlubą Polinowa w tym okresie pozostawał m.in. piękny i rozległy park angielski ze stawami: "(...) Ogród angielski bardzo ładny w pięknem położeniu; w ogrodzie o paręset kroków przed domem dwa stawy połączone kanałem, obsadzone naokoło pięknemi drzewami i gęstemi krzewami". (...)

Józef Ledóchowski umiera 10 marca 1866 r., a zadłużony majątek przechodzi na jego sukcesorów, by niebawem zostać zlicytowanym. Jego druga żona - hrabina Apolonia z Ledóchowskich 1. voto Aleksandrowicz 2. voto Ledóchowska(!), umiera również w podeszłym wieku, w Warszawie, 28 lutego 1873 r. (wg Bonieckiego w 1878 r.).

"Pierwsza przedaż przymusowa"

Wizyta oraz kilka zdjęć wykonanych ukradkiem w Zamiejscowym VIII Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Siedlcach z siedzibą w Łosicach pozwoliło odszyfrować kolejne fakty z historii Polinowa. W jednej z ksiąg hipotecznych[3] pod obiektyw nawinął mi się bowiem nie lada kąsek, mianowicie "Warunki licytacyjne pierwszej przedaży przymusowej dóbr ziemskich Konarzewszczyzna i Skolimowszczyzna przy mieście Łosicach z zabudowaniem w mieście Łosicach z prawem propinacyi z przyległościami i przynależytościami w okręgu Łosickim Powiecie Konstantynowskim Guberni Siedleckiej położonych". Czytamy w nim m.in., że w 1869 roku, a więc 3 lata po śmierci Józefa Hrabiego Ledóchowskiego, "Dobra ziemskie Konarzewszczyzna z przyległościami wyżej wzmiankowanemi należące podług wykazu hypotecznego do sukcesorów Józefa Hr. Ledóchowskiego obciążone pożyczką Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w summie Rs: 2.700 w Listach zastawnych na nie udzieloną, która w illości 2.700 należy do okresu 3 Sekcyi 1 jako zalegające w ratach Towarzystwu Kredytowemu Ziemskiemu należnych wystawione są z mocy decyzyi Dyrekcyi Głównej z dnia 7/19 Marca 1869 r. No. 6481 na przedaż przymusową pierwszą. Przedaż odbywać się będzie w obec Radcy Dyrekcyi Szczegółowej, w dniu 13/25 Lutego 1870 r. poczynając od godziny 10. z rana w Kancellaryi hipotecznej Regenta Kancellaryi Ziemiańskiej Stanisława Rostkowskiego w mieście Siedlcach przy ulicy Warszawskiej pon Np. 147 przed tymże Regentem lub innym, który by go zastępował. (...) Punkt 6 warunków przedaży mówił, iż Licytacja zacznie się od summy Rs. 11.842 kop. 50.

Odroczenie wyroku - dekada spokoju. Perkowscy herbu Peretyatkowicz

herb Peretyatkowicz Ale wróćmy do dzieci Józefa Ledóchowskiego. Jego córkę - Mariannę Ledóchowską - dziedziczkę Polinowa oraz Rudnika, 22 czerwca 1841 r. zaślubia Józef Perkowski herbu Peretyatkowicz. Urodzony w 25 marca 1814 r. w Powodowie (powiat zgierski, na północ od Łodzi), był dziedzicem dóbr Jedlicze w powiecie zgierskim, później dzierżawił Błonie w powiecie łęczyckim. Był synem Stanisława - prokuratora królewskiego Trybunału przy Sądzie Kryminalnym Woj. Płockiego i Augostowskiego, dziedzica dóbr Bukowie - oraz Antoniny Dąbrowskiej.

Podczas gdy w 1843 r. małżeństwo zamieszkiwało jeszcze we wsi Boczki Domaradzkie, których Józef był zresztą posesorem, w późniejszym okresie ich losy już na stałe splotły się z Polinowem. Wielce prawdopodobnym jest fakt, że Józef wniósł kaucję za dziedziczony przez żonę, zadłużony i mający być zlicytowany 25 (13) lutego 1870 r., folwark.

Na Planie Folwarku Polinów z 1871 r. - będącego już wówczas własnością Józefa Perkowskiego - wyraźnie widać, iż w skład ówczesnego Polinowa wchodziło wtedy dzisiejsze "centrum" - czyli podwórze otoczone zabudowaniami (budynek oranżeria, stajnie, stodoły, obora) wraz ze stawami (0,83 ha) i ogrodem od strony miasta. Ogród z zabudowaniem mierzył wówczas blisko 2 ha. Przemieszczając się na zachód, w kierunku Łosic, mijało się kolejne dwa ogrody: "Ogród przy Kozim Rynku" (0,35 ha) i "Ogród przy Błoniu Wypust" (0,19 ha), leżące w rozwidleniu dzisiejszych ulic 1 Maja i Moniuszki. Do Polinowa należało także "zabudowanie przy Placu Targowym" - duży budynek w zachodniej pierzei miejskiego rynku (0,1 ha).

Resztę majątku stanowiło pięć pokaźnych rozmiarów pól:

  1. "Pole przy tymże ogrodzie i zabudowaniach" - na południe od centralnych zabudowań (3,47 ha - 7,27%)
  2. "Pole za sadzawką" - niewielkie, położone na podmokłym terenie za stawami (1,25 ha - 2,62%)
  3. "Pole Siedzibne" - ciągnęło się na północ i wschód od zabudowań: obejmowało m.in. dzisiejsze "Kąty", "Nowodomki" (tam stała cegielnia) i cmentarz, a także wielkie połacie na wschód od polinowskich zabudowań (20,83 ha - 43,66%)
  4. "Pole pod Szańków" - na południowy wschód - w kierunku wsi Szańków (11,75 ha - 24,63%)
  5. "Dalekie Pole" - na wschód, w kierunku Chotycz, pod lasami (6,98 ha - 14,62%)

Cały majątek podług powyższego planu mierzył wówczas 47,72 dzisiejszych hektarów.

herb PeretyatkowiczCo ciekawe, Józef Perkowski oraz jego żona Maria z Ledóchowskich, liczący sobie po 67 lat, umierają na Polinowie tego samego, 1879 roku (Józef 26 (14 wg kalendarza juliańskiego) kwietnia, zaś Maria pół roku później - 31 (19) października). Perkowscy byli zatem związani z folwarkiem zaledwie dekadę. Niestety wraz ze śmiercią Józefa i Marii, dla folwarku skończyły się dobre czasy.

Ich potomkowie bowiem: Józef Artur (ur. 1842 r. w Boczkach Domaradzkich), Stanisław Włodzimierz (ur. 1843 r. w Boczkach Domaradzkich), Ludwik Leopold (ur. 1846 r.), Teodor Witold Jan (ur. 1849 r.), Eugenia (ur. 1852 r.), w 1880 roku - a więc zaraz po śmierci swych rodziców, sprzedają Folwark Polinów Żydowi - Judce Moszkowiczowi Bekiermanowi za sumę 12 000 rubli.

Ćwierćwiecze upadku pod żydowskimi auspicjami

Bekierman skupował i inne majątki. We wspomnieniach mieszkańca pobliskiego Rudnika, Marcelego Gizińskiego, zawartych w książce "Małe ojczyzny - zbiór wspomnień ogrodników, pszczelarzy i ich sympatyków" czytamy o jego rodzinnej miejscowości:
"...Dawniej był tu duży folwark. Majątek ten kupili Żydzi, którzy swoją siedzibę mieli w Łosicach na Polinowie i oni tu gospodarzyli, ale im nie wychodziło i doprowadzili folwark do zadłużenia i bankructwa...". Tom VIII "Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" wydany w 1887 r. (dopuszczony przez cenzurę w 1886 r.) podaje, że Polinów miał: "3 domy, 28 mieszkańców, 87 mórg ziemi (48,71 ha)".

Ciekawostką jest fakt, że pod hasłem "Polinów" powyższego tomu słownika widnieje też drugi folwark Polinów - położony 30 km na wschód od naszego Polinowa, blisko siedem razy większy, lecz wnioskując z opisu, o charakterze już typowo rolniczym:
"Polinów, folwark, powiat Konstantynowski, gmina Zakanale, parafia Janów, odległość 5 wiorst (5,33 km) od Janowa, ma 2 domy, 21 mieszkańców. Folwark ten w 1877 r. oddzielony od dóbr Komarno, rozległy mórg 591 (330,88 ha): grunty orne i ogrody mórg 545 (305,13 ha = 92,22%), łąk mórg 24 (13,44 ha = 4,06%), pastwiska mórg 6 (3,36 ha = 1,02%), zarośli mórg 5 (2,8 ha = 0,85%), nieużytków mórg 11 (6,16 ha = 1,86%), budynków murowanych 3, z drzewa 6, płodozmian 4 i 8 polowy".

Zaduszna pożoga

Na przełomie XIX i XX w. właścicielem polinowskich dóbr był żyd Judka Moszkowicz Bekierman. Za jego "rządów" ważnym odnotowania jest pożar, który to w Zaduszki 1897 r. strawił dużą część budynków gospodarskich oraz dobytków ruchomych ówczesnego Polinowa. O tym fakcie informuje m.in. Kurjer Warszawski - Dodatek poranny z dnia 30 października (11 listopada) 1897 r. (nr 312, str. 2):

W nocy z dnia 2-go bieżącego miesiąca na folwarku Polinów, w pow. konstantynowskim, należącym do p. J. Bokermana, zgożały budynki, a w nich zboże, pasza, 5 krów, koń, 2 bryczki, ruchomości domowe, garderoba i t.d. i t.d. Straty wynoszą kilka tysięcy rubli. Przyczyna pożaru niewiadoma.

oraz dziennika Słowo redakcyji Mścisława Godlewskiego, również z dnia 30 października (11 listopada) 1897 r. (nr 257, str. 5):

Dnia 2 bieżącego miesiąca po północy, na folwar­ku Polinów, w pow. konstantynowskim, własno­ści p. J. Bekermana, zgorzały budynki, oraz mie­szczące się w tychże zboże, słoma, siano, 5 krów, koń, 2 bryczki, waga decymalna i przeniesio­ne do śpichrza ruchomości domowe, jak: meble, garderoba męska i damska, bielizna, pościel, futra i różne sprzęty. Przyczyna pożaru dotych­czas niewiadoma; strata kilku tysięcy rubli.

Z powyższych wzmianek w obu dziennikach możemy wywnioskować, że był to wielkich rozmiarów pożar, który strawił m.in.: spichlerz, oborę i stajnię, a wraz z nimi znaczną część inwentarza oraz ruchomości. Można jedynie przypuszczać, że ogień objął środkową część podwórca, oszczędzając skrajnie położone budynki - m.in. główną siedzibę (budynek mieszkalno-administracyjny z oranżerią) oraz stodołę zamykającą podwórzec od strony południowej. Co prawda właściciel, z racji na odmienne wyznanie, Święta Zamarłych w tym okresie zapewne nie obchodził, lecz czy to aby nie wywołane w Zaduszki duchy byłych posesorów zapragnęły po północy wymierzyć sprawiedliwość właścicielowi tego podupadającego folwarku? Na dodatek bardzo możliwe, że ten niecny plan mógł się im powieść w mierze szerszej, niż ta pierwotnie zaplanowana - wszak niewykluczone, że owe wydarzenie miało wpływ na mającą miejsce 9 lat później decyzję o sprzedaży niszczejącego i znacznie okrojonego już majątku. A ten najpierwej nadawał się do... odbudowy przez nowych właścicieli.

A wspaniałym poparciem tej tezy jest kolejny fragment wspomnień Pana Gizińskiego na temat Rudnika - bliźniaczego względem Polinowa majątku, tworzącego zresztą onegdaj jedną całość: "Następnie budynki zostały podpalone, były one ubezpieczone, była sprawa w sądzie, Gospodarstwo na licytacji kupił Nikodem Pliszka(...). On ten majątek kupił z długami, tak, że niewiele za niego zapłacił gotówki." Hmmm, czyż ta historia nie brzmi znajomo?

Polinów w wieku pary i elektryczności

Wiek XX zastał nasz majątek w dość opłakanym stanie. Na szczęście pozostało serce folwarku, a więc kilkusetletni (wg przekazywanej przez dziadów legendy - 300-letni) budynek mieszkalno-administracyjny z oranżerią, zwany później kamienicą. Przez długie lata to ona była domem dla całej naszej rodziny, a wcześniej zapewne i wielu pokoleń poprzednich właścicieli. Więcej o tym budynku można przeczytać w dziale "Krypto-reklama".

Po drugiej stronie dużego stawu zachowała się zabytkowa, zapewne również kilkusetletnia kapliczka, która do dziś stoi niejako "na straży" Polinowa. Dworskie zabudowania otoczone były murem, z którego zachował się jedynie niewielki fragment (stanowił m.in. tylną ścianę rozebranej już stajni). Cegielnia majątku, położona na północ od zabudowań (Pole Siedzibne - za obecnym młynem), również nie doczekała naszych czasów - nasi ojcowie wspominają jedynie jej pozostałości, a zagrzebane w ziemi cegły można spotkać do dziś.

W roku 1906 podupadły folwark Polinów został zakupiony przez Michała Kobylińskiego, łącząc historię tego magicznego miejsca z dziejami naszego rodu. Opis dalszych dziejów majątku znajduje się na stronie "Kobylińscy na Polinowie". Z uwagi na obszerność materiału, również dworskim sadzawkom oraz parkowi poświęciliśmy oddzielną część naszego serwisu: "Polinowskie stawy".

Bibliografia:

  1. "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich". pod radakcyą Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; Warszawa 1880-1914.
  2. "Kronika rodzinna". Władysław Wężyk; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987.
  3. "Dokumenta do Dóbr Ziemskich Konarzewszczyzna i Skolimowszczyzna - Powiat Konstantynowski"
    "Konarzewszczyzna Skolimowszczyzna - pow. Siedlecki - tom II (nr 4498)"

    Zamiejscowy VIII Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Siedlcach z siedzibą w Łosicach.
Ojcowie serwisu Polinów
Kobylińscy
południowe Podlasie
południowe Podlasie
Kobylińscy
Kobylińscy