strona główna "Avorum respice mores" (Bacz na obyczaje przodków) - dewiza herbowa przysługująca jedynie hrabiom Ledóchowskim h. Szaława

Mężenin

Maciej Kobyliński

Mężenin to letniskowa wieś na południu Podlasia, nad rzeką Bug, na terenie parku krajobrazowego Podlaski Przełom Bugu. Oddalona 19 km na północ od Łosic. Początki Mężenina sięgają prawdopodobnie przełomu XIV i XV wieku. Jak głosi legenda, nazwa wsi pochodzi od rodu Mężyńskich, który w XV w. przybył z Mazowsza na te tereny. Była to niewielka włość szlachecka leżąca na Ziemi Mielnickiej województwa podlaskiego. W 1689 r. majątek odziedziczył Wiktoryn Kuczyński (razem z Hruszniewem, Górkami i Falatyczami). Z czasem Mężenin stał się ważną przystanią i punktem przeładunkowym zboża. Właścicielem folwarku na początku XIX w. był Michał Kobylski (pochowany na cmentarzu w Ruskowie).

  • Na nadbużańskiej skarpie znajduje się dawny dwór. Niestety nie zachował się w pierwotnym stanie i zatracił styl. Wszystko zostało gruntownie przebudowane - głównie po pożarze w 1936 roku. Poza ogólnymi danymi o istnieniu tarasów w budynku, nie można nic powiedzieć o jego dawnej regularnej kompozycji.
    Dwór nabył w 1877 r. szlachcic z Litwy - Jundziłł. Wtedy folwark w Mężeninie miał 300 ha gruntów ornych i ogrodów, 86 ha łąk, 52 ha pastwisk oraz 362 ha lasów. W folwarku było 5 budynków murowanych i 13 drewnianych.
    Mężenin - dwór Mężenin - dwór Mężenin - dwór
    W latach 1902-1911 właścicielem był pan Tatarzyński, który dorobił się pracując na Uralu w kopalni złota. Z powodu zadłużenia zespół dworsko-parkowy przejął następnie Bank Ziemiański w Lublinie. Tuż przed 1914 r. od pioruna spłonęła część dworu i stodoła. Po wybuchu I wojny światowej uciekający przed frontem Rosjanie wywieźli z majątku wszystko, co stanowiło jakąś wartość. Podczas I wojny światowej, w latach 1915-1919 majątek z braku właściciela znajdował się pod wojskowym zarządem niemieckim. Po wojnie Bank Ziemiański w Lublinie część majątku rozdał służbie folwarcznej i okolicznym gospodarzom, a główną część z dworem wydzierżawił Ludwikowi Prażamowskiemu (właścicielowi fabryki włókienniczej w Białej Podlaskiej). Mężeninem zarządzał jego brat Józef.
    Mężenin - dwór Mężenin - dwór
    Sześć lat później, w 1925 roku Bank Ziemiański sprzedał majątek Towarzystwu Teozoficznemu z Warszawy (pełna nazwa: Wszechświatowe Zjednoczone Wolnomularstwo Polskie). Urządzono tam Ośrodek Kultury Rolnej oraz pensjonat dla członków towarzystwa. W okresie międzywojennym bywali tutaj: Władysław Sikorski, Janusz Korczak, Wanda Wasilewska, gen. Michał Karaszewicz. Na wczasy w ośrodku przyjeżdżało w sezonie ok. 200 osób. Cały park zabudowany był wtedy chatkami budowanymi na wzór chatek chińskich z trzciny i gliny, krytych słomą. Propagowano kulturę rolniczą: organizowano m.in. spotkania z fachowcami w dziedzinie rolnictwa i ogrodnictwa, organizowano występy teatralne, opiekę nad wiejskimi dziećmi. W latach 1936-38 Wanda Wasilewska napisała tu książkę "Ziemia w jażmie" i stąd uciekła do ZSRR. Spotkania masonów przerwała wojna.
    W czasie II wojny światowej zniszczone zostały wszelkie zabudowania gospodarcze. Zdewastowano ogrodzenia, bramy i częściowo park. Dwór tylko w części został uszkodzony. Po wojnie obiekt przejął Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Warszawie. Wtedy w Mężeninie powstał ośrodek kolonijno-wczasowy. Dwadzieścia lat później, w 1965 r., w dworku znalazła siedzibę szkoła. Później, po reformie administracji, w 1975 roku, Mężenin przejęła Komenda Wojewódzka MO w Siedlcach, a następnie w 1979 Mężenin został przekazany Komendzie Wojewódzkiej Milicji w Białej Podlaskiej. Na początku lat 90. zespół dworsko-parkowy przejął Urząd Gminy w Platerowie.
    Mężenin - chatki Teozofów
  • Do majątku prowadzi murowana brama wjazdowa z połowy XIX w.
    Mężenin - brama Mężenin - brama
  • Wokół dworu pozostałości parku krajobrazowego z okazami kilkusetletnich, wiekowych dębów, rosnących na tarasach rzecznych opadających do doliny rzeki Bug. Sądząc po rozmieszczeniu poszczególnych grup wiekowych drzew, najprawdopodobniej obszar ogrodów pochodzi z XVII lub XVIII wieku. Dwór położony był na południu parku. Przy wschodniej części zespołu dworsko-parkowego znajdowała się murowana brama wjazdowa, która prowadziła drogą parkową do budynku mieszkalnego. Na północ od bramy stała kuźnia, stelmachownia oraz chłodnia. Kiedy drzewa w parku były dopiero co posadzone, z okien dworu można było oglądać dolinę Bugu. Cały park otaczał drewniany płot. Na południu mieściła się część gospodarcza majątku, oddzielona od parku drogą powodziową, z której korzystali mieszkańcy wsi w czasie wylewów Bugu.
    Mężenin - park Mężenin - park Mężenin - park Mężenin - park
    Mężenin - park Mężenin - park Mężenin - park
    Mężenin - park Mężenin - park Mężenin - park Mężenin - park
  • Wieś leży nad samym Bugiem - malowniczą i potężną rzeką - która nie poddana zabiegom regulacyjnym płynie meandrującym korytem.
    Mężenin - Bug Mężenin - Bug Mężenin - Bug
    Mężenin - Bug Mężenin - Bug Mężenin - Bug Mężenin - Bug
  • Szeroka pradolina Bugu z licznymi starorzeczami, dopływami i oczkami wodnymi stwarza optymalne warunki dla występowania bogatej szaty roślinnej.
    starorzecza rzeki Bug starorzecza rzeki Bug starorzecza rzeki Bug
    starorzecza rzeki Bug starorzecza rzeki Bug starorzecza rzeki Bug
  • Mężenińską gospodę uwiecznił w swoim dziele: "Dolinami rzek" Zygmunt Gloger, który zatrzymał się tu w 1875 roku. Pisał on:
    "Na wskroś przemokli, z przyjemnością powitaliśmy wielki ogień na kominie w mężeńskiej gospodzie. O ile jednak szynkarka była usłużna, o tyle jej spiżarnia pusta. Po wódce dawała każdemu gościowi na zakąskę surowy ogórek. A że Prokop pił wódkę, a my znaleźliśmy jeszcze w puzderkach naszych kilka tabliczek czekolady, ugotowaliśmy sobie przeto zupę czekoladową, którą naszą gosposia przez zbyteczną gościnność niespodzianie posoliła".

Bibliografia:

  1. "Małe Ojczyzny". Edward Podniesiński; Siedlce 2005.
  2. "Powiat Łosicki". Starostwo Powiatowe w Łosicach.
  3. www.zabytki.pl
  4. "Dolinami rzek". Zygmunt Gloger; nakład Ferdynanda Hosicka, Warszawa 1903.
  5. "Historia dworku w Mężeninie". Eliza Rumowska; Tygodnik Siedlecki, Siedlce 2005.
  6. "Mapa topograficzna polski: Sokołów Podlaski". Tomasz Darmochwał; Wojskowe Zakłady Kartograficzne, Warszawa 1997.
powrót
Ojcowie serwisu Polinów
Łosice i okolice
Kobylińscy
południowe Podlasie
południowe Podlasie
Kobylińscy
Kobylińscy