strona główna "Avorum respice mores" (Bacz na obyczaje przodków) - dewiza herbowa przysługująca jedynie hrabiom Ledóchowskim h. Szaława

Znajdujesz się w dziale: Ród Kobylińskich

"Prus II" - herb rodu Kobylińskich

Maciej KobylińskiBartosz Kobyliński

Inne nazwy:

Falkastra Luporum, Falcastrum Lupinum, Lipinorum Falcastrum, Słubica, Wilcza Kosa, Wilcze Kosy.

Zawołanie:

Ponieważ zbroje kryły twarze, znakiem rozpoznawczym było zawołanie, hasło rodzinne, okrzyk bojowy. Zawołania szlachty herbu Prus II to: Nagody, Na Pole, Prus.

Opis herbu wg herbarzy

"Wilcze kosy. Prusowie. Która [to tarcza] w polu czerwonym kosy wilcze z krzyżem i połową ramienia wyobraża". - Jan Długosz, Insignia ..., nr 97, s. 64.

"Dwie kosy białe ostrzem do siebie złożone, tak, że końce ich w górze, jedna na drugą zachodzi, związane u spodu związką złotą, tak, że koniec jej wisi; na wierzchu między końcami kos, półtora krzyża takiego, jaki jest w herbie Prus I, pole tarczy czerwone; na hełmie takaż ręka zbrojna z mieczem zaniesiona, jak w herbie Prus . Zowią ten herb inaczej Wilcze kosy, a to dla tego, że w takie wilków łapają". - Kasper Niesiecki, Herbarz, t. VII, s. 523.

"W polu czerwonym srebrne wilcze kosy z takimże półtorakrzyżem na skrzyżowaniu". - Józef Szymański, Herbarz, s. 240.

"W polu czerwonym dwie Kosy białe ostrzami do siebie złożone, u góry końcami iedna na drugą zachodzi u spodu związane związką złotą którey koniec wisi na wierzchu, między końcami Kos pułtora Krzyża, iak w Herbie Prus I w Hełmie takaż ręka zbroyna z mieczem jak w Herbie I. Inaczej zowią go Wilcze Kosy. Ma swój początek za Panowania Kazimierza Mnicha (Kazimierza Odnowiciela), około Roku 1039". - Piotr Nałęcz Małachowski, Zbiór Nazwisk Szlachty, s. 240.

Elementy składowe herbu

Godło

Podstawową częścią herbu jest godło. Wywodzi się ono z dawnych znaków własnościowych, pieczęci, monogramów. W heraldyce polskiej są to najczęściej przedstawienia broni, zwierząt, sprzętów gospodarskich, roślin, ciał niebieskich, elementów architektury, krzyże w różnych odmianach oraz powszechniejsze na zachodzie Europy figury heraldyczne: pasy, słupy, skosy, krokwie, kliny i inne. Ale też części ciała (nogi, ręce, głowy), monogramy i wiele innych wyobrażeń i przedmiotów. Godła winny być przedstawione w sposób graficznie uproszczony, stylizowane, bez perspektywy i modelunku. Często odbiegano od tych zasad w sposób rażący. Herby wykonywane były przez wiejskich rzemieślników. Czasem jastrząb na tarczy wyglądał na kurę, podkowa myliła się z księżycem, miecz z krzyżem itd. Godło herbu Prus II składa się z tzw. "półtora krzyża" oraz srebrnych "wilczych kos" połączonych złotą zawiązką.

Tło

Godło musi posiadać tło. W herbie tłem godła jest tarcza o określonej barwie. Kształt tarczy zależy od okresu historycznego. Gdy tarcza pełniła swą obronną rolę, herb był na niej namalowany. Później stała się umownym tłem godła przypominającym tarczę, a czasem przekształconym w ozdobny, fantazyjny kartusz lub po prostu barwne pole. Kształt tarczy nie jest istotny dla przedstawienia herbu. Ważna jest jej barwa i pionowe, poziome czy ukośne podziały. W niektórych herbach sama barwa tarczy stanowi godło. Tarcza dzielona powstać może wskutek łączenia herbów. Pola tarczy podzielonej mają określoną kolejność, stopień uhonorowania, ważności. W herbie Prus II niepodzielona tarcza jest barwy czerwonej.

Hełm w koronie

Na tarczy oparty jest hełm w koronie. W Polsce kształt hełmu jest w zasadzie dowolny, byle był średniowieczny. Korona jest najczęściej typu szlacheckiego, tzn. z trzema fleuronami i dwiema perłami. Sporadycznie stosowane są korony rangowe: baronowskie z siedmioma i hrabiowskie z dziewięcioma perłami oraz książęca mitra. Reguły zachodniej heraldyki są w tym względzie bardzo rozbudowane i rygorystycznie stosowane. Dlatego też kilka herbów polskich zagranicznego pochodzenia w miejscu koron ma zawój lub czapkę. W herbie Prus II widnieje prętowy hełm przykryty koroną typu szlacheckiego tj. z trzema fleuronami i dwiema perłami.

Klejnot

Na hełmie w koronie znajduje się klejnot. To ta część herbu, która była mocowana na szczycie rycerskiego hełmu, widoczna z daleka, mocno podwyższająca postać woja, a także identyfikująca go mimo przyłbicy, zastraszająca przeciwnika i płosząca jego konia. Klejnot często powtarzał godło z tarczy, umieszczone niekiedy między rogami lub skrzydłami, czasem był starym, nie używanym już godłem lub figurą nawiązującą do rodowej legendy. W wielu herbach klejnotem jest pęk pawich piór, co jest wyłącznie polskim zjawiskiem, lub pióra strusie w określonej liczbie (przeważnie trzy albo pięć), najczęściej srebrne (białe). Niektóre herby nie posiadają klejnotów, koron lub hełmów. W herbie Prus II klejnotem jest wzniesione ramię z mieczem.

Labry

Ozdobnym, nie obowiązkowym elementem herbu są labry, czyli rozbudowana do bogatego, symetrycznego ornamentu chusta położona na hełmie. Służyła ona pierwotnie do osłony hełmu przed słońcem, szczególnie skutecznie po zmoczeniu. Ten niewielki, a użyteczny płat tkaniny przekształcił się w dekoracyjne obramowanie herbu, rozrósł się i otoczył tarczę, przytłaczając swą agresywnością i strojnością główne elementy. Barwy labrów zależą od barw herbu: wierzch odpowiada kolorowi tarczy, spód metalowi godła lub jego najważniejszej części.

Legenda herbowa Prus II:

Aby przedstawić historię herbu, trzeba cofnąć się do śmierci króla polskiego Mieszka II w roku 1034. Nastąpił po niej rozpad państwa polskiego. Możni zmusili wdowę po Mieszku i jego następcę Kazimierza (zwanego później Odnowicielem) do opuszczenia kraju. Po wygnaniu Kazimierza doszło w Polsce do walk wewnętrznych: usamodzielnienia się Mazowsza i Pomorza Gdańskiego. W Wielkopolsce doszło do buntów przeciw możnym i Kościołowi. Na ogarnięty anarchią kraj wyprawy łupieżcze urządzali Pomorzanie i Prusowie. Książę czeski Brzetysław złupił do końca Wielkopolskę, zniszczył Gniezno, Poznań, Giecz i inne grody. Mazowsze stało się oddzielnym księstwem rządzonym przez Miecława (Masława), dawnego cześnika Mieszka II. Cesarz niemiecki w roku 1039 udzielił Kazimierzowi pomocy (500 rycerzy) w opanowaniu władzy w Wielkopolsce i Małopolsce.

Powracający Książę został w Polsce przywitany z radością. Oparł się początkowo na jednym wiernym mu grodzie, a potem prędko rozszerzył władzę na większość kraju. Nie był on jednak w stanie narzucić swojej władzy Mazowszu, tym bardziej, że Miecław zawarł sojusz z Pomorzanami. Dopiero koalicja Kazimierza z jego szwagrem - księciem kijowskim Jarosławem Mądrym umożliwiła pokonanie wojsk mazowieckich. W roku 1047 prawdopodobnie na wzgórzu pod Płockiem (w którym to mieście książę Miecław rezydował) rozegrała się wielka bitwa. Poległ w niej Książę. Zabił go jeden z polskich dowódców, pieczętujących się herbem Prus I. W nagrodę książę obdarował go sporym majątkiem, a córkę Masława dał mu za żonę. Na pamiątkę tego zdarzenia rycerz ten połączył herb swój (tzw. półtora krzyża) z herbem Masława (wilcze kosy). Tak powstał Prus II.

Kasper Niesiecki tak to opisuje w swoim herbarzu:

"Za Kazimierza króla mnicha (Odnowiciela), pod expedycyą przeciwko Maslausowi (Masławowi) rebellizującemu, hetmanił wojsku polskiemu, mąż odważny herbu Prus I (...), ten gdy po dwakroć Maslausa szczęśliwie poraził, córkę jego (...) uprosił sobie za żonę u króla Kazimierza, który nie tylko mu jej nie bronił (...) ale też jeszcze dóbr mu nadał, aby w tamtych stronach bronił granic od nieprzyjaciela. Więc że Maslaus dwie kosy nosił w herbie (...), on do nich na pamiątkę przydał ojczyste swoje półtora krzyża" - Kasper Niesiecki, Herbarz, t. VII, s. 525.

Książę Miecław został pokonany przez jednego z polskich dowódców

Nazwiska rodzin posługujących się herbem PRUS II (herbowni):

Bandkowski, Bawor, Baworowski, Bielejowski, Bielowski, Blichowski, Brzeziński, Brzeżański, Bugajski, Chladowski, Cianowski, Cieszanowski, Damecki, Daniecki, Dawidowski, Dębowski, Dominikowski, Dowejko, Faszcz, Faszczewski, Faściszewski, Filonienko, Glauch, Glinojecki, Glinowiecki, Gloger, Glogier, Głaznecki, Głaznocki, Głuchowski, Gniewiński, Gołąb, Gościszewski, Górny, Grochowalski, Grodzieński, Grot, Grzybowski, Hurkowski, Jezierski, Kadłubek, Kalnochwotski, Kanafocki, Kanafojski, Karmanowski, Karniski, Klimuntowski, Klukowski, Kobyliński, Konarzewski, Kostecki, Koziełł, Latyński, Lisicki, Lubiatowski, Łaźniewski, Łaźniowski, Makowski, Małachowski, Mikołajewski, Miłkowski, Misiewski, Miszkiel, Mitarnowski, Monastyrski, Mroziński, Mysłowski, Myślecki, Myślęcki, Nakwaski, Niedzielski, Niewierski, Nowomiejski, Obrępski, Olszewski, Olszowski, Opalenicki, Orpinowski, Orpiński, Orzeszkowski, Osowiński, Ossowiński, Patocki, Petrellewicz, Pielgrzymowski, Pokutyński, Preczkowski, Pręczkowski, Pruski, Puchalski, Radomiński, Rogusławski, Rosołowski, Rudowski, Rzeszek, Segnic, Sobor, Sochaczewski, Stępkowski, Strowski, Stypiński, Szczutowski, Świętochowski, Tobaczyński, Wieczfiński, Wieczwiński, Wiećfiński, Wiećwiński, Więckowski, Wikoszowski, Windyka, Wołowski, Wspinek, Wysłobocki, Zaborowski, Zaleski, Zdrodowski, Zglenicki, Żabka.

Bibliografia:

  1. "Zbiór nazwisk szlachty". Piotr Nałęcz Małachowski; Drukarnia Jego Cesarsko Królewskiej Mości Księży Trynitarzów, Lublin 1805.
  2. "Herbarz polski". Kasper Niesiecki; Lipsk 1839-1846.
  3. "Herbarz". Józef Szymański.
  4. "Księga herbowa rodów polskich". Juliusz hr. Ostrowski; Warszawa 1897-1906.
  5. "Geografia historyczna ziem dawnej Polski". Zygmunt Gloger; Kraków 1903.
  6. "Polskie rody szlacheckie i ich herby". Tadeusz Gajl; 2003.
Ojcowie serwisu Polinów
Kobylińscy
Kobylińscy
południowe Podlasie
południowe Podlasie
Kobylińscy
Kobylińscy