strona główna "Avorum respice mores" (Bacz na obyczaje przodków) - dewiza herbowa przysługująca jedynie hrabiom Ledóchowskim h. Szaława

Patków Ruski, Patków Józefów, Patków Prusy

Maciej KobylińskiPatków Ruski - wieś na południowym Podlasiu, położona 7 km na północ od Łosic.

  • Znajdował się tu drewniany dworek zbudowany w pierwszej ćwierci XIX wieku dla Grodzickich. Budynek był konstrukcji zrębowej, na rzucie prostokąta. Oszalowany, z gankiem na osi, o układzie wnętrz dwutraktowym. Czterospadowy dach był pokryty gontem. Niestety nie dotrwał do naszych czasów.
  • Pod kątem prostym do dworu usytuowana była drewniana oficyna. Posiadała ganek na kolumienkach. Niestety również nie dotrwała naszych czasów.
  • Jedyną ostałą budowlą majątku jest zabytkowy spichlerz z 1930 r., przebudowany później na budynek mieszkalny.

    Patków Ruski - spichlerz Patków Ruski - spichlerz Patków Ruski - spichlerz
    Patków Ruski - spichlerz Patków Ruski - spichlerz Patków Ruski - spichlerz

  • Wokół pozostałości parku krajobrazowego, m.in. piękne, stare kasztanowce.

    Patków Ruski - park Patków Ruski - park
    Patków Ruski - park Patków Ruski - park Patków Ruski - park

  • W Patkowie Ruskim i pobliskich Niemojkach często bywał Stefan Żeromski w okresie pobytu w Łysowie (1889-1890), a swoje wrażenia odnotował w "Dziennikach".
  • Na wschód od Patkowa, na brzegu rzeki Toczna znajduje się stary młyn wodny, otoczony świerkami. Obecnie znajduje się w przebudowie.

    Patków Ruski - młyn wodny Patków Ruski - młyn wodny

Garść ciekawych informacji o majątku Patków dowiadujemy się ze starego skryptu, niestety nieznanego autora, w którym czytamy m.in., że z majątku Patków Ruski w 1862 r. został wydzielony nowy majątek pod nazwą:

Patków Józefów

W początkach XIX w. Józef Leon Grodzicki otrzymawszy spłatę rodzinną z majątku Olszewnica nabył majątek pod nazwą Patków Ruski w Ziemi Łosickiej położony.

Pobudował w nim wszystkie budynki zarówno gospodarskie jak i mieszkalne, które przetrwały do końca II Wojny Światowej, a także zrobił piękną aleję topolową do Kościoła w Niemojkach.

Józef Leon Grodzicki mając lat 40 ożenił się z panną Emilią Rolle lat 16.

W roku 1862 majątek Patków Ruski został podzielony w powstał wtedy nowy majątek pod nazwą Patków Józefów. Grunta jego leżą w środku, a grunta Patkowa Ruskiego otaczają go z trzech stron. Pola najdalsze były na południu były wtedy lasem. Z czwartej strony Józefów graniczy z gruntami wsi Niemojki, która wrzynając się w grunta Józefowa podchodzi ba pewnej przestrzeni pod folwark do drogi łączącej Józefów z aleją topolową. Są to grunta i łąki oddane później wiosce po uwłaszczeniu przy regulacji serwitutów. Folwarki obydwa były oddalone od siebie przez rzekę około 1 km. Do kościoła było około 2 1/2 km.

Po kilku latach od podziału Leopold Grodzicki sprzedał Patków Ruski Wiktorowi Kowalskiemu, a sam przeniósł się do majątku żony Poizdowa pod Kockiem.

Kacper Grodzicki otrzymawszy w 1862 r. niezabudowany dział majątku wystąpił z 7 klasy gimnazjum mając 19 lat, wrócił do Patkowa i zajął się budowaniem domu mieszkalnego, budynków gospodarczych oraz mieszkań dla służby. Założył piękny sad i park – razem około 3 mórg. Nowe osiedle nazwał od imienia ojca swego Józefowem.

W roku 1907 ukończona została budowa linii kolejowej Siedlce – Wołkowysk i dalej w głąb Rosji. Przechodziła ona w Patkowie Józefów przy budynkach folwarcznych o ok. 100 m od bramy wyjazdowej do ogrodu. January Grodzicki musiał przenieść wszystkie budynki zabudowań gospodarczych dalej od toru. Otrzymał na to od władz rosyjskich 3000 rb.

Nad łąką w ogrodzie sadzawki, druga na lewo przy drodze do alei topolowej. Na prawo od ogrodu zabudowania gospodarcze po przeniesieniu już z pobliża kolei. Na lewo od ogrodu trzy domy mieszkalne dla służby.

W Józefowie było ogólnej powierzchni około 380 ha, w tym lasów – 80 ha, łąk – 40 ha, ornej ziemi około 260 ha. Koni roboczych 10 par, krów ok. 50 szt., jałowizny ok. 20 sztuk, służby ok. 20 rodzin poza nimi jeszcze: kowal, sztelmach (z niem. Stellmacher) – kołodziej, ogrodnik, pachciaż żyd (z niem. = trzymający pacht, dzierżawiący krowy dojne dla nabiału – starozakonni Żydzi przestrzegali koszerny tryb przygotowania potraw mlecznych - tzw. kuchnia mleczna i zaopatrywali się u własnych mleczarzy), który wyrabiał sery szwajcarskie.

Podczas I Wojny Światowej gospodarowanie na ziemi nie było łatwe. Zarówno Niemcy jak i Rosjanie rekwirowali konie, zboże, a czego nie zdążyli to palili. Palili budynki, a także i stogi zboża lub siana. W sierpniu 1915 r. przewaliła się przez Patków bitwa. Kopano okopy na polu dla ludzi, rzeczy składowano w piwnicach u p. Chyżyńskich, właścicieli ówczesnych Patkowa Ruskiego.

W Patkowie Józefów urodziła się też poetka ziemi podlaskiej - Wacława Janina Grodzicka-Czechowska, urodzona 25 października 1886 r. Wychowywała się i naukę początkową pobierała w rodzinnym domu. W 13. roku życia Wacława po zdaniu egzaminów została przyjęta do czwartej klasy zakładu naukowego Leonii Rudzkiej w Warszawie, który ukończyła z wyróżnieniem. Następnie wróciła do Patkowa i rozpoczęła samodzielne studia nad literaturą polską. Śmierć ojca, pół roku od powrotu do rodzinnego domu, zmieniła całkowicie bieg jej życia, myśli i uczuć. Pozostająca w patkowskim dworze ze względu na matkę Wacława, rozpoczęła działalność oświatową, organizując dla dzieci chłopskich komplety tajnego nauczania języka polskiego, literatury i historii polskiej. Pomimo wielkiego jej zaangażowania w tym względzie, marzenie o studiowaniu literatury nie opuszczały przyszłej poetki, co w konsekwencji doprowadziło do wyjazdu z rodzinnego Józefowa w 1908 r., ukończenia studiów i zajęcia twórczością literacką.

Nieoczekiwana śmierć Władysławy Grodzickiej w 1950 r. przerwała opracowywanie do druku wyboru poezji oraz utworów powstałych w latach II wojny światowej. Jej tęsknota do ziemi ojców, do ukochanego Podlasia, wielokrotnie podkreślana w jej twórczości, wyraziła się w ostatniej jej woli. Po śmierci wróciła na ziemię Łosicką, do swoich rodziców pochowanych na cmentarzu parafialnym w Niemojkach.

Patków Prusy

Ciekawymi informacjami podzielił się z nami ostatnio prof. dr hab. inż. Wojciech Wawrzyński - prodziekan ds. nauki Wydział Transportu Politechniki Warszawskiej.

Jak pisze, przed II wojną światową dziedzicem majątku Patków Prusy był Stanisław Kopeć, który został wywieziony przez Niemców i prawdopodobnie zgładzony w obozie koncentracyjnym. Nowy właściciel wspomina m.in., że po parcelacji w roku 1945 majątek przestał istnieć, a drewniany dwór i zabudowania gospodarcze zostały z czasem rozebrane i zniszczone. Zachowała się jedynie piwnica i studnia, ale także pamięć o dawnych właścicielach, a ostatnimi byli Krystyna i Tadeusz Kopeć herbu Kroje. Nowy właściciel znał także osobiście, zmarłą już niestety, córkę ostatnich właścicieli - Halinę Majlert z domu Kopeć. Jest także w posiadaniu wspomnień jej męża - Witolda Majlerta, który był częstym gościem w posiadłości Patków Prusy za czasów jej przedwojennej świetności. Istnieje też kilka zdjęć ilustrujących fragmenty zabudowań i charakteryzujących prowadzone tam hodowle, m.in. koni arabskich.

Kilkadziesiąt metrów od jego oryginalnego posadowienia dworu Pan Wojciech wybudował dom, który stylem przypomina oryginalną budowlę sprzed lat, a w 2008 r. wraz z żoną Lilianą upamiętnił pobyty w majątku Stefana Żeromskiego granitową płytą. Obiecał także z czasem przekazać do wykorzystania historię dworu.

Bibliografia:

  1. "Łosice i okolice. Przewodnik turystyczny". Ryszard Chojecki; Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej, Lublin i Biała Podlaska 1983.
  2. www.zabytki.pl
powrót
Ojcowie serwisu Polinów
Łosice i okolice
Kobylińscy
południowe Podlasie
południowe Podlasie
Kobylińscy
Kobylińscy