Mszanna

Mszanna - wieś na południu Podlasia, położona 7 km na południe od Łosic.

• We wsi dawna cerkiew murowana z 1914 r., obecnie kościół rzymsko-katolicki. W nim chrzcielnica klasycystyczna z końca XVIII wieku o oryginalnym kształcie i bogatej ornamentyce oraz kropielnica granitowa. W miejscu tym stała kiedyś świątynia unicka. Obok kościoła pomnik upamiętniający męczeństwo unitów, którzy oddali życie w obronie świątyni podczas prześladowań w 1875 r.
  
• 7 września 1863 roku (powstanie styczniowe) oddział powstańców, którymi dowodził major Ludwik Lutyński stoczył pod Mszanną niefortunną bitwę z silną kolumną wojsk rosyjskich. Zginęło wówczas pięćdziesięciu powstańców, a kilkunastu zostało rannych. Na cmentarzu w Mszannie znajduje się zbiorowa mogiła poległych w tej bitwie.
  
• Po prawej stronie drogi prowadzącej do Łosic, na skraju lasu, tablica na miejscu egzekucji z dnia 23 lipca 1943 roku.
  
• W pobliżu wsi, od zachodu i północnego wschodu większe kompleksy leśne.
  
• Na terenie Mszanny znajdują się 3 użytki ekologiczne. Według definicji:
  "...Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowisk jak: naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt, w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu...".

  • "Łużyk"

    Łużyk to zarośnięte niewielkie jeziorko w centrum wsi. Jest ono ostoją ptaków, płazów i nietoperzy.
    
    
    "...Na obszarach zamieszkałych przez człowieka znajduje się niewiele zbiorników wodnych, które są dogodne dla gniazdowania ptaków wodnych. Większość gatunków z tej grupy potrzebuje zarówno obecności lustra wody, jak i nadwodnych szuwarów. Zakładają tu gniazda i znajdują schronienie przed drapieżnikami. Na użytku ekologicznym Łużyk gnieździ się kilka gatunków ptaków typowo wodnych. Z zarośli i zakrzaczeń nadwodnych korzysta też kilka gatunków ptaków śpiewających. Chociaż występują one pospolicie, na ogół są mało znane. Dlatego też warto bliżej poznać ich zwyczaje i biologię.
    Na terenie użytku występuje m.in.: Łyska, Kokoszka, Perkozek, Krzyżówka, Cierniówka, Łozówka, Słowik szary".
    Na tablicach informacyjnych można poczytać o zwyczajach tych ptaków, obejrzeć zdjęcia itp.

    Żaby, ropuchy i traszki.

    "...Płazy te, choć są zwierzętami mało znanymi, stanowią niezwykle ważny element łańcucha pokarmowego w świecie przyrody. Zjadają ogromne ilości owadów, takich jak np. komary, muchówki oraz wiele innych bezkręgowców. Ropuchy chętnie odwiedzają ogródki w poszukiwaniu ślimaków zjadających kapustę. Płazy stanowią ważny składnik pożywienia innych zwierząt. Są zjadane przez bociany, czaple, tchórze, jeże, wydry, lisy, niektóre ptaki drapieżne i sowy. W Polsce występuje 18 gatunków płazów. Z tej liczby na nizinach spotkać można 13 gatunków. Możliwe jest, że wszystkie z nich występują na terenie Gminy Olszanka.
    Zwierzęta te dzielą się na dwie grupy: płazy ogoniaste oraz płazy bezogonowe. Na użytku ekologicznym "Łużyk" występuje co najmniej 8 gatunków płazów bezogonowych tj.: żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba trawna, żaba moczarowa, ropucha szara, kumak nizinny, rzekotka drzewna oraz traszka zwyczajna - jedyny płaz ogoniasty.
    Płazy te są bardzo wrażliwe na zmiany w środowisku i mogą być traktowane jako bioindykatory, czyli żywe wskaźniki jakości środowiska na danym terenie. Na wielu obszarach zwierzęta te giną ze względu na zanik miejsc, gdzie odbywają gody (niewielkie zbiorniki wodne i bagna, gdzie nie występują ryby)..."
    Tablice informacyjne zawierają wiele informacji na temat tych zwierząt.

    Nietoperze

    "...Nocą nad zbiorniki wodne przylatują bardzo liczne nietoperze. Nad wodami mogą polować (lata tu bardzo dużo owadów) oraz pić wodę. W Polsce stwierdzono 22 gatunki nietoperzy, z czego na Podlasiu spotkać można 17. Nad zbiornikami wodnymi spotkać można mroczki późne i borowce wielkie, jedne z największych krajowych nietoperzy. (...) Innymi gatunkami często pojawiającymi się w takim środowisku są gacki brunatne, nocki rude i karliki większe".

  • "Błotniak"

    Użytek ekologiczny "Błotniak" jest przykładem sukcesji roślinności, która w efekcie końcowym spowodowała niemal całkowite zarośnięcie toni wodnej.

    Trzcinowisko

    "...Szuwary trzcinowe stanowią charakterystyczny i naturalny element roślinności zbiorników wodnych. W przypadku obniżenia się lustra wody na skutek osuszenia lub spadku wód gruntowych, trzcina bierze aktywny udział w zarastaniu takiego zbiornika, aż do jego całkowitego zarośnięcia. Dzieje się tak ponieważ produkuje ona ogromne ilości biomasy, której tylko część ulega rozkładowi, pozostała opada wypiętrzając dno..."
    
    Dalej następuje opis trzciny pospolitej.

    Błotniaki

    "...W Polsce spotyka się 36 gatunków ptaków drapieżnych. Wśród nich największą część stanowią gatunki z rodziny jastrzębiowatych. Zalicza się do nich 15 gatunków lęgowych oraz 10 gatunków nielęgowych. Błotniaki w tej grupie tworzą odębny rodzaj reprezentowany przez 3 gatunki lęgowe. Są to: błotniak stawowy, błotniak łąkowy i błotniak zbożowy. W okresie migracji pojawia się sporadycznie błotniak stepowy.
    Wszystkie błotniaki są niezwykle wrażliwe na zmiany środowiskowe. Bardzo negatywny wpływ na ich liczebność wywarło stosowanie w latach 60 i 70 środków chemicznych na bazie DDT w rolnictwie. Ucierpiały wtedy nie tylko błotniaki, ale również wiele innych gatunków zwierząt. Niektóre z nich znalazły się na krawędzi wymarcia w Polsce..."
    Na tablicy znajdziemy dokładne monografie dotyczące błotniaka stawowego i łąkowego, które występują w okolicy.

  • "Na bagnach"

    Użytek ekologiczny "Na bagnach" jest typowym torfowiskiem wysokim. Tego typu środowiska są jednymi z najbardziej zagrożonych, dlatego znalazły się na liście Unii Europejskiej środowisk o szczególnym znaczeniu. Ponadto torfowiska znajdują się na liście siedlisk przyrodniczych objętych ochroną.
    
    "...Torfowisko jest zbiorowiskiem roślin bagiennych wytwarzających pokład torfu, którego powierzchniowa warstwa stanowi glebę torfową typu bagiennego. Torfowiska powstają w obniżeniach terenu o nieprzepuszczalnym podłożu, w warunkach nadmiaru wody, co związane jest z umiarkowanym lub chłodnym klimatem. Główne rośliny torfotwórcze mają nieograniczony wzrost. Ich dolne części obumierając nie ulegają całkowitemu rozkładowi, gdyż jest on hamowany brakiem dostatecznej ilości tlenu przy jednoczesnym nadmiarze wody. Do powstawania torfu przyczyniają się mchy torfowce, turzyce, wełnianki i gatunki z rodziny wrzosowatych: bagno zwyczajne, żurawina, modrzewnica, wrzos. W zależności od warunków powstawania wyróżnia się trzy typy torfowisk, różniące się składem gatunkowym roślin oraz właściwościami wytwarzanego torfu".
    Na tablicy możemy m.in. przeczytać, czym różnią się: torfowiska wysokie (mszary), torfowiska niskie (łąkowe) i torfowiska przejściowe, a także czym właściwie jest torf:
    "...Torf - skała osadowa powstała z obumarłych roślin bagiennych w wyniku częściowego ich rozkładu przy udziale drobnoustrojów w warunkach dużej wilgotności i słabego dostępu powietrza. Ponad 50% masy torfu stanowią substancje organiczne: bituminy (mieszanina węglowodorów i ich pochodnych), kwasy huminowe i ich sole, hemicelulozy, celuloza, lignina i białka. Ze składników mineralnych występują w większych ilościach: krzemionka, związki wapnia, żelaza, potasu, fosforu oraz szereg pierwiastków śladowych. Torf eksploatuje się na opał i w celach przemysłowych. Stosuje się go w ogrodnictwie i sadownictwie".

1. "Łosice i okolice. Przewodnik turystyczny". Ryszard Chojecki; Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej Lublin i Biała Podlaska 1983.
2. "Powiat Łosicki". Starostwo Powiatowe w Łosicach.