strona główna "Avorum respice mores" (Bacz na obyczaje przodków) - dewiza herbowa przysługująca jedynie hrabiom Ledóchowskim h. Szaława

Znajdujesz się w dziale: Historia Łosic

Łosice w XX wieku

I wojna światowa i walki z Bolszewikami

Wojciech Kossak
Wojciech Kossak "Marszałek Józef Piłsudski na Kasztance". 1928 r. Muzeum Narodowe, Warszawa

Maciej KobylińskiOd lipca 1918 r. w mieście Łosice funkcjonował Obwód Polskiej Organizacji Wojskowej nr 1. Był on częścią składającego się z 11 obwodów Okręgu POW nr 10 "Podlasie". Komendantem placówki w Łosicach był Czesław Chyżyńki pseudonim "Grzmot" (ur. w 1900 r. w Kostomłotach). W okresie wojny polsko-bolszewickiej w stopniu porucznika walczył w 27 Pułku Ułanów. Za zasługi w walce został odznaczony Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych.

Wojciech Kossak
Wojciech Kossak "Szarża pułku ułanów". 1926 r. Muzeum Wojska Polskiego, Warszawa

Walki o miasto z Bolszewikami toczył major Feliks Jaworski na czele Ochotniczej Brygady Jazdy.

Okres II Rzeczpospolitej

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Łosice włączono do powiatu konstantynowskiego, a następnie w 1932 roku - siedleckiego.

Wojciech Kossak

W 1928 r. miasto Łosice liczyło 3888 mieszkańców. W tym okresie pracowali tu następujący lekarze: Franciszek Czerwiński (lekarz chorób wewnętrznych), Tomasz Grabowski (psychiatra), Aron Hajdenwurce. Zwierzętami opiekował się lekarz weterynarii Mikołaj Siemionow, akuszerką była A. Kuncewicz, w leki zaopatrywała miejscowa apteka J. Kosteckicgo i skład apteczny A. Kowalewskicgo. Notariuszem był Henryk Górski, adwokatem obrońcą Stefan Mazurek.

W mieście znajdowały się dwa banki: Kupiecki i Ludowy, dwie spółdzielnie: Spożywczo Rolnicza i Stowarzyszenie Spożywców Chrześcijańskich, hotel "Krakowski" (własność Sz. Hochmana).

Jak na ówczesne czasy w mieście Łosice było dużo sklepów. W przeważającej większości znajdowały się one w rękach właścicieli żydowskich:

  • 12 sklepów bławatnych (wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 12 sklepów galanteryjnych (wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 5 herbaciarni(wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 3 olejarnie (wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 39 sklepów spożywczych (34 właścicieli żydowskich),
  • 2 artykułów kolonialnych (własność żydowska),
  • 8 zakładów szewskich (własność żydowska),
  • 8 piekarni (5 żydowskich),
  • 12 piwiarni (8 żydowskich),
  • 10 krawców (8 Żydów),
  • 1 kawiarnia (własność żydowska),
  • 3 restauracje (2 właścicieli żydowskich),
  • 5 czapniów (3 Żydów),
  • 2 fryzjerów (Żydzi),
  • 4 młyny (2 żydowskie),
  • 3 kowali (l Żyd),
  • 2 rymarzy (l Żyd),
  • 2 wytwórnie mydła (żydowskie),
  • 16 rzeźników (14 Żydów),
  • 10 handlarzy skórami (9 Żydów),
  • 7 handlarzy zbożem (6 Żydów),
  • 2 sklepy z alkoholem (1 własność żydowska),
  • 1 wyszynk trunków (własność A. Archimowicza),
  • 1 1 sklep tytoniowy (własność żydowska),
  • 2 ślusarzy (1 Żyd).

W 1930 r. komendantem posterunku policji był L. Kotarba. W tym samym roku, 10 lutego założono w mieście Związek Strzelecki, wybrano zarząd oddziału z prezesem Janem Piotrowskim (burmistrzem miasta) na czele. Funkcję wiceprezesa powierzono porucznikowi rezerwy Janowi Bojko, sekretarza Oleksiukowi, skarbnika Mazurkowi. Komendantem oddziału został plutonowy rezerwy Władysław Maruszewski.

W 1934 r. honorowym obywatelem miasta Łosice mianowany został Marszałek Józef Piłsudski.

Łosice w czasie II wojny światowej

żołnierze Wermachtu
Żołnierzeb Wermachtu na polskiej granicy

Podczas II wojny światowej okolice miasta Łosice były bazą działań ruchu oporu i widownią wielu akcji zbrojnych. Walczył tutaj oddział 34 pułku piechoty 9 dywizji AK pod dowództwem mjr Stefana Wyrzykowskiego "Zenona". 30 kwietnia 1944 r. w pobliżu miejscowości Wygoda partyzanci z tego oddziału zlikwidowali niemiecką ekipę radiolokacyjną oraz towarzyszące jej formacje SS i żandarmerii. Na miejscu znajduje się pomnik ufundowany przez towarzyszy broni i okolicznych mieszkańców.

czołgi
Niemieckie czołgi przekraczają granicę

29 maja 1944 roku pod wsią Jeziory oddział mjr Wyrzykowskiego stoczył zwycięską bitwę z przeważającymi siłami niemieckimi i wydostał się z okrążenia. Hitlerowcy spalili wieś. W jej centrum znajduje się obelisk upamiętniający bitwę.

W okolicy odbyły się liczne egzekucje ludności dokonywane przez hitlerowców. Miejsca pamięci pomordowanych znajdują się m.in. w lesie koło wsi Mszanna i Chotycze.

W czasie II wojny światowej centrum miasta Łosice zostało w dużym stopniu zniszczone. Zbombardowano m.in. żydowską bożnicę. Ludność żydowska została zamknięta w gettcie. Zwożono do niego ludzi również z okolicznych miejscowości.

Likwidacja getta została przeprowadzona pod koniec lata 1942 r. W tym czasie Niemcy na kilka dni przerwali wysiedlanie getta w Warszawie i zajęli się prowincjonalnymi miasteczkami dystryktu Warszawskiego. Rankiem 22 sierpnia wpadli do szpitala żydowskiego (na ul. Kościuszki 10, dawniej ul. Drohicka) i rozstrzelali wszystkich chorych. Następnie wyganiano wszystkich Żydów z mieszkań i zgromadzono ich na rynku. Ponieważ spora część się opierała, wielu zostało rozstrzelanych. Zabierano im obrączki, zegarki i inne kosztowności. Następnie zostali przepędzeni do Siedlec. Kobiety i dzieci jechały na wozach, mężczyźni szli piechotą. Kto nie dał rady czy próbował napić się wody z przydrożnej studni, został zastrzelony. Po dotarciu do Siedlec w ciągu dwóch następnych dni pociągi wywiozły niemal wszystkich do obozu zagłady w Treblince.

W Łosicach zostawili cały swój majątek: sklepy, mieszkania. Rynek na którym ich zgromadzono przypominał pobojowisko: pełen trupów, tłumoków z odzieżą, szat i książek modlitewnych. Do ich mieszkań wprowadzili się najbiedniejsi Polacy.

Część Żydów nie usłuchała niemieckiego rozkazu. Pochowali się i nie wyszli na rynek. Część z nich wytropiono i rozstrzelano, część ukrywała się. Po likwidacji getta Niemcy utworzyli w jednej z kamienic tzw. "małe getto", w którym zgromadzili 30-40 Żydów. Wywieziono ich do Treblinki jesienią 1942 r., ale części udało się zbiec. Jeśli mieli znajomych Polaków i pieniądze ukrywali się po wsiach i w lesie. W Łosicach i okolicy przechowywano wielu Żydów, ale mówiono też o przepadkach ich wydania w ręce Niemców.

Czasy powojenne

W sierpniu 1944 r. skończyła się niemiecka okupacja: do Łosic wkroczyły wojska radzieckie. Już w październiku 1944 r. nowa władza rozpoczęła aresztowania. Na Syberię wywieziono 13 osób. Były to czasy bardzo niespokojne. Broń miał prawie każdy, w lasach ukrywały się zbrojne bandy, napadów rabunkowych było więcej niż za hitlerowskiej okupacji.

W 1956 r. z części powiatów: bialskiego, siedleckiego i sokołowskiego utworzono powiat łosicki, co przyczyniło się do przyspieszenia rozwoju miasteczka w znacznym stopniu zniszczonego podczas działań militarnych. Powiat funkcjonował do 1975 roku w województwie warszawskim, a następnie wszedł w skład województwa bialskopodlaskiego.

1 stycznia 1999 roku w wyniku wprowadzenia reformy administracyjnej kraju miasto Łosice zostało ponownie siedzibą powiatu w województwie mazowieckim.

Bibliografia:

  1. "Łosice 1264-1966". Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Kazimierskiego; Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
  2. "Okruchy z historii Łosic". Jerzy Garbaczewski; Echo Podlasia 23 (326) 1997.
  3. "Babie lato Rosenbauma". Życie Siedleckie 38 (94) 2003.
  4. "Macewy niepamięci". Życie Siedleckie 31 (87) 2003.
Ojcowie serwisu Polinów
Historia Łosic
Kobylińscy
południowe Podlasie
południowe Podlasie
Kobylińscy
Kobylińscy