Kobylińscy
Kobylińscy
południowe Podlasie
Węglińscy Wężyk

Znajdujesz się w dziale: Historia Łosic

Łosice w XX wieku

Maciej Kobyliński

I wojna światowa i walki z Bolszewikami

Wojciech Kossak Wojciech Kossak

Od lipca 1918 r. w mieście Łosice funkcjonował Obwód POW nr l. Był on częścią składającego się z 11 obwodów Okręgu POW nr l0 "Podlasie". Komendantem placówki w Łosicach był Czesław Chyżyńki pseudonim "Grzmot" (ur. w 1900 r. w Kostomłotach). W okresie wojny polsko-bolszewickiej w stopniu porucznika walczył w 27 Pułku Ułanów. Za zasługi w walce został odznaczony Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych.

Walki o miasto z Bolszewikami toczył major Feliks Jaworski na czele Ochotniczej Brygady Jazdy.

karabin lebel

Okres II Rzeczpospolitej

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Łosice włączono do powiatu konstantynowskiego, a następnie w 1932 roku - siedleckiego.

Wojciech Kossak

W 1928 r. miasto Łosice liczyło 3888 mieszkańców. W tym okresie pracowali tu następujący lekarze: Franciszek Czerwiński (lekarz chorób wewnętrznych), Tomasz Grabowski (psychiatra), Aron Hajdenwurce. Zwierzętami opiekował się lekarz weterynarii Mikołaj Siemionow, akuszerką była A. Kuncewicz, w leki zaopatrywała miejscowa apteka J. Kosteckicgo i skład apteczny A. Kowalewskicgo. Notariuszem był Henryk Górski, adwokatem obrońcą Stefan Mazurek.

W mieście znajdowały się dwa banki: Kupiecki i Ludowy, dwie spółdzielnie: Spożywczo Rolnicza i Stowarzyszenie Spożywców Chrześcijańskich, hotel "Krakowski" (własność Sz. Hochmana).

Jak na ówczesne czasy w mieście Łosice było dużo sklepów. W przeważającej większości znajdowały się one w rękach właścicieli żydowskich:

  • 12 sklepów bławatnych (wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 12 sklepów galanteryjnych (wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 5 herbaciarni(wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 3 olejarnie (wszystkie właścicieli żydowskich),
  • 39 sklepów spożywczych (34 właścicieli żydowskich),
  • 2 artykułów kolonialnych (własność żydowska),
  • 8 zakładów szewskich (własność żydowska),
  • 8 piekarni (5 żydowskich),
  • 12 piwiarni (8 żydowskich),
  • 10 krawców (8 Żydów),
  • 1 kawiarnia (własność żydowska),
  • 3 restauracje (2 właścicieli żydowskich),
  • 5 czapniów (3 Żydów),
  • 2 fryzjerów (Żydzi),
  • 4 młyny (2 żydowskie),
  • 3 kowali (l Żyd),
  • 2 rymarzy (l Żyd),
  • 2 wytwórnie mydła (żydowskie),
  • 16 rzeźników (14 Żydów),
  • 10 handlarzy skórami (9 Żydów),
  • 7 handlarzy zbożem (6 Żydów),
  • 2 sklepy z alkoholem (l własność żydowska),
  • l wyszynk trunków (własność A. Archimowicza),
  • l sklep tytoniowy (własność żydowska),
  • 2 ślusarzy (l Żyd).

W 1930 r. komendantem posterunku policji był L. Kotarba. W tym samym roku, 10 lutego założono w mieście Związek Strzelecki, wybrano zarząd oddziału z prezesem Janem Piotrowskim (burmistrzem miasta) na czele. Funkcję wiceprezesa powierzono porucznikowi rezerwy Janowi Bojko, sekretarza Oleksiukowi, skarbnika Mazurkowi. Komendantem oddziału został plutonowy rezerwy Władysław Maruszewski.

W 1934 r. honorowym obywatelem miasta Łosice mianowany został Marszałek Józef Piłsudski.

karabin mauser

Łosice w czasie II wojny światowej

żołnierze Wermachtu
Żołnierze
Wermachtu
na polskiej granicy
czołgi
Niemieckie czołgi
przekraczają granicę

Podczas II wojny światowej okolice miasta Łosice były bazą działań ruchu oporu i widownią wielu akcji zbrojnych. Walczył tutaj oddział 34 pułku piechoty 9 dywizji AK pod dowództwem mjr Stefana Wyrzykowskiego "Zenona". 30 kwietnia 1944 r. w pobliżu miejscowości Wygoda partyzanci z tego oddziału zlikwidowali niemiecką ekipę radiolokacyjną oraz towarzyszące jej formacje SS i żandarmerii. Na miejscu znajduje się pomnik ufundowany przez towarzyszy broni i okolicznych mieszkańców.

29 maja 1944 roku pod wsią Jeziory oddział mjr Wyrzykowskiego stoczył zwycięską bitwę z przeważającymi siłami niemieckimi i wydostał się z okrążenia. Hitlerowcy spalili wieś. W jej centrum znajduje się obelisk upamiętniający bitwę.

W okolicy odbyły się liczne egzekucje ludności dokonywane przez hitlerowców. Miejsca pamięci pomordowanych znajdują się m.in. w lesie koło wsi Mszanna i Chotycze.

W czasie II wojny światowej centrum miasta Łosice zostało w dużym stopniu zniszczone. Zbombardowano m.in. żydowską bożnicę. Ludność żydowska została zamknięta w gettcie. Zwożono do niego ludzi również z okolicznych miejscowości. Likwidacja getta została przeprowadzona pod koniec lata 1942 r. W tym czasie Niemcy na kilka dni przerwali wysiedlanie getta w Warszawie i zajęli się prowincjonalnymi miasteczkami dystryktu Warszawskiego. Rankiem 22 sierpnia wpadli do szpitala żydowskiego (na ul. Kościuszki 10, dawniej ul. Drohicka) i rozstrzelali wszystkich chorych. Następnie wyganiano wszystkich Żydów z mieszkań i zgromadzono ich na rynku. Ponieważ spora część się opierała, wielu zostało rozstrzelanych. Zabierano im obrączki, zegarki i inne kosztowności. Następnie zostali przepędzeni do Siedlec. Kobiety i dzieci jechały na wozach, mężczyźni szli piechotą. Kto nie dał rady czy próbował napić się wody z przydrożnej studni, został zastrzelony. Po dotarciu do Siedlec w ciągu dwóch następnych dni pociągi wywiozły niemal wszystkich do obozu zagłady w Treblince.

W Łosicach zostawili cały swój majątek: sklepy, mieszkania. Rynek na którym ich zgromadzono przypominał pobojowisko: pełen trupów, tłumoków z odzieżą, szat i książek modlitewnych. Do ich mieszkań wprowadzili się najbiedniejsi Polacy.

Część Żydów nie usłuchała niemieckiego rozkazu. Pochowali się i nie wyszli na rynek. Część z nich wytropiono i rozstrzelano, część ukrywała się. Po likwidacji getta Niemcy utworzyli w jednej z kamienic tzw. "małe getto", w którym zgromadzili 30-40 Żydów. Wywieziono ich do Treblinki jesienią 1942 r., ale części udało się zbiec. Jeśli mieli znajomych Polaków i pieniądze ukrywali się po wsiach i w lesie. W Łosicach i okolicy przechowywano wielu Żydów, ale mówiono też o przepadkach ich wydania w ręce Niemców.

Czasy powojenne

W sierpniu 1944 r. skończyła się niemiecka okupacja: do Łosic wkroczyły wojska radzieckie. Już w październiku 1944 r. nowa władza rozpoczęła aresztowania. Na Syberię wywieziono 13 osób. Były to czasy bardzo niespokojne. Broń miał prawie każdy, w lasach ukrywały się zbrojne bandy, napadów rabunkowych było więcej niż za hitlerowskiej okupacji.

W 1956 r. z części powiatów: bialskiego, siedleckiego i sokołowskiego utworzono powiat łosicki, co przyczyniło się do przyspieszenia rozwoju miasteczka w znacznym stopniu zniszczonego podczas działań militarnych. Powiat funkcjonował do 1975 roku w województwie warszawskim, a następnie wszedł w skład województwa bialskopodlaskiego.

1 stycznia 1999 roku w wyniku wprowadzenia reformy administracyjnej kraju miasto Łosice zostało ponownie siedzibą powiatu w województwie mazowieckim.

Bibliografia:

  1. "Łosice 1264-1966". Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Kazimierskiego; Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
  2. "Okruchy z historii Łosic". Jerzy Garbaczewski; Echo Podlasia 23 (326) 1997.
  3. "Babie lato Rosenbauma". Życie Siedleckie 38 (94) 2003.
  4. "Macewy niepamięci". Życie Siedleckie 31 (87) 2003.
Historia Łosic